Een vrije zee vol oude wrakken

Het is een ongebruikelijk beeld van wetenschap in actie: amateurduikers die op de tast een scheepswrak onderzoeken in troebele water van de Waddenzee. Boven hen dobbert hun schip, een oud politieschip met nog altijd de oude naam: RP42. Een oppervlakkig blik op de nog altijd aanwezige politiestrepen zal passerende schippers geruststellen: hier is goed volk bezig.

En het is ook goed volk, die duikclub Texel. Geen toparcheologen die volgens de meest verfijnde protocollen hun vondsten documenteren, maar wel nieuwsgierige kenners van de zee die best willen samenwerken met de overheid. Verderop in deze bijlage beschrijft Theo Toebosch de behoedzame toenadering tussen Rijksdienst en de ‘jutters’ die onlangs bekend werden met de vondst van een mooie japon uit de zeventiende eeuw.

Onderwaterarcheologie is gek genoeg in waterland Nederland altijd een ondergeschoven kindje geweest. En de nieuwe wetgeving helpt daar ook niet bij. Vroeger kon de centrale overheid opgravingen nog wel naar zich toetrekken als het cultuurhistorisch belangrijk genoeg was. Maar nu is opgraving de unieke verantwoordelijkheid van de ‘verstoorder’. Maar wie is ‘schuldig’ als een zeestroming zich verplaatst en een gezonken schip blootgelegt! ‘Archeologiefonds Neptunus’ bestaat nog altijd niet en de overheid heeft nog nauwelijks mogelijkheden of geld. Daarom heeft de overheid ook niet veel recht van spreken als amateurduikers in dat gat springen, zolang zij ten minste te goeder zijn en belangrijke vondsten aan musea geven.

Armzalig is het allemaal wel, in deze tijd met grote interesse in geschiedenis. Het enthousiasme van de Texelse duikers moet daarom niet gefrustreerd worden, maar geholpen. Hun logboek is al een belangrijke stap vooruit. En als ze nu voortaan ook de boeken die ze onder water in een wrak vinden direct in een zakje doen, dan kunnen de vele raadsels der zee misschien nóg sneller worden opgelost. Ergens in de Waddenzee dwarrelen nu nog bladzijden uit het boek rond die misschien meer hadden kunnen vertellen over de herkomst van het japonschip - of het palmhoutschip zoals de duikers het noemen.