Waar Reve de Damkogels ontweek

Het gebeurt niet vaak dat een literair tijdschrift de nieuwskolommen van grote kranten haalt, maar De Parelduiker heeft dan ook een mooie, en goed getimede vondst in het nieuwe nummer. Gerard Reve was op 7 mei 1945 net begonnen bij Het Parool (dat wisten we al) en was daar getuige van de moordpartij die de Duitsers vanuit de Groote Club aanrichtten op de Dam. Hij schreef er nooit over, maar Reve-liefhebbers Ronny Boogaart en Eric de Rooy vonden een onder meer door Reve gesigneerd boek, Geheimen der natuur, dat hij kocht in ‘het Bolwerk’ – de boekhandel waar hij zich hij met enkele andere mensen schuilhield: ‘Ter herinnering aan de gevechten bij de Dam, 7 mei 1945’.

Het is de spectaculairste, maar zeker niet de enige vondst in dit tijdschrift dat zich richt op ‘schrijvers en hun geschiedenis’. Hans Olink behandelt met grote gebaren de onfortuinlijke geschiedenis van een kunstenaarskolonie in Berlijn in het interbellum. Er staat een stuk in over Multatuli en een mooie poging om met literaire teksten de betekenis van een foto in Nederlands-Indië te verklaren.

Op het omslag staat een tekening van een oude man die níet Hendrik Groen verbeeldt, maar A. Alberts. Niet alleen De eilanden maar ook het abstracte kleine meesterwerk De vergaderzaal blijkt autobiografisch, zo reconstrueert Graa Boomsma. Het was een moeilijk boek om te schrijven, want Alberts had zijn Indische verleden maar nauwelijks verwerkt. Het beeld van een vergaderzaal vol genadeloze directeuren was een geschikte manier om zijn frustraties te verbeelden.

In een ander mooi stuk legt Gerben Wynia de poëzie van C.O. Jellema naast die van de vrij onbekende Christine Lavant, een naoorlogse Oostenrijkse dichter en geestverwant van Enzensberger. Jellema was sterk georiënteerd op de poëzie van onze oosterburen. Hij voelde zich in het Nederlandse poëtische klimaat niet thuis. Het anti-intellectuele van de reclamejongens uit de jaren zestig en het macho posturing van een dichter als Armando pasten slecht bij de vormvaste en subtiele dichter.

Het nieuws over Reve is verreweg het kortste stukje in De parelduiker. Zo gaat dat met grote namen, maar ook de andere zoektochten laten zien dat literaire geschiedenis een beeldend onderdeel kan zijn van nationale historie.