Niet baanbrekend, wel een vakman

Een van de meest succesvolle coaches van Ajax stopt na ruim vijf seizoenen. Frank de Boer toonde zich een winnaar in uiterst roerige tijden.

Donderdag werd bekend dat coach Frank de Boer vertrekt bij Ajax, zijn contract liep tot 1 juli 2017. Foto ANP Pro Shots

Na vijfenhalf seizoen en vier landstitels stopt Frank de Boer bij Ajax in een week waarin hij zijn grootste trainersnachtmerrie beleefde met het verspelen van de landstitel op de slotdag van de eredivisie. Ondanks een recordaantal punten voor Ajax onder zijn leiding, is stoppen op een hoogtepunt hem niet gegeven nadat de titel hem in Doetinchem door de vingers was geglipt. In hoeverre de deceptie van zondag meewoog, is giswerk. Zelf zei hij, vorige week, dat hij zijn besluit al had genomen voor de ‘kampioenswedstrijd’ tegen De Graafschap. Uiteindelijk speelde Ajax één matig duel te veel en was het seizoen, in de woorden van De Boer zelf, „compleet mislukt”.

Controle was de rode draad door zijn trainerswerk bij Ajax, maar de keerzijde daarvan was saaiheid. Voorspelbaarheid. Al met al bracht De Boer het publiek geen Ajax dat je gezien moest hebben. Er zaten goede periodes bij, aardige elftallen met spelers die later serieuze stappen zetten in grote competities, met name in Engeland. Christian Eriksen, Jan Vertonghen en Daley Blind. Hoogtepunten zijn het kampioensduel tegen FC Twente in 2011 en de thuiszege eind 2013 op FC Barcelona dat – dat dan weer wel – reeds geplaatst was en zonder Lionel Messi speelde. Knappe 2-1.

De Boer was, ondanks een einde in mineur, dé succescoach van Ajax van deze eeuw. Een ‘winner’ in ronduit roerige tijden. Hij was beginnend hoofdtrainer, pas een half jaar eindverantwoordelijk, toen hij in 2011 zijn eerste landstitel won in die directe confrontatie op de slotdag tegen regerend landskampioen FC Twente. Dat terwijl bij de club een paleisrevolutie gaande was waarbij de koppen nog net niet rolden en de directie opstapte onder druk van Johan Cruijff, die bezig was via vertrouwelingen de jeugdopleiding en het clubbeleid opnieuw te definiëren.

Buiten de kleedkamer

De Boer hield dat alles buiten de muren van de kleedkamer, buiten de grenzen van zijn gemoed en leverde de eerste vier seizoenen vier titels en ruim zestig miljoen euro aan Champions League-inkomsten. Hij kon er tot dat moment in de zomer van 2014, niet veel meer uit persen dan dat, al knaagt het gebrek aan Europees succes tot de dag van vandaag. Zijn status als ongenaakbare succescoach bracht hem verregaande interesse van Tottenham Hotspur, dat uiteindelijk toch voor een ander ging.

Maar hoe wordt De Boer nu herinnerd, na zijn laatste twee seizoenen zonder prijs? Het was wellicht zijn gebrek aan politieke handigheid om zichzelf, in het Algemeen Dagblad afgelopen vrijdag, net onder Rinus Michels, Johan Cruijff en Louis van Gaal te plaatsen in een ranking van Ajax-trainers. Maar zo is hij: meewerkend, meedenkend, op en top professioneel en ambassadeur van zijn werkgever. En bovenal een ontzettend normale kerel. Maar in dat rijtje is voor hem uiteraard geen plek. Hij heerste in Nederland, maar deed dat wel in schrale tijden. Baanbrekend was hij niet, een voorbeeldig vakman wel. De beste van zijn generatie – vooralsnog.

Hij viel één keer uit zijn diplomatieke rol toen een verslaggever vroeg hoeveel hij zelf over zou hebben voor een seizoenskaart van Ajax. Dat was eind vorig seizoen na een gelijkspel tegen FC Utrecht, in een week waarin Ajax hoon over zich heen kreeg voor het verhogen van de prijs van sommige seizoenskaarten. „Die vraag ga ik niet beantwoorden”, zei hij. Zó geïrriteerd was hij zelden te zien.

Vermaak is niet de essentie van De Boers prozaïsche voetbalbeleving, al wil hij het best bieden als het kan. Hij verdedigde zijn speelstijl tot het bittere eind. Zijn spelidee is via passing zoeken en tikken, terug mag best, tot ergens een opening valt en uiteindelijk een buitenspeler een beslissende actie kan maken: Younes, Fischer, El Ghazi. Het door hem gepropageerde positiespel heeft in de eredivisie lang stand gehouden, en het zal, zo zal nu blijken, nog knap lastig te worden voor een opvolger om op hetzelfde niveau te presteren.

Het wordt interessant om te zien hoe hij zich staande houdt in een andere omgeving met, wellicht, meer grillig talent en jongens met vedettetrekjes. De Boer heeft de naam niet overweg te kunnen met ‘moeilijke jongens’, zelf vond hij dat dat meeviel. „Maar sommige spelers hebben een bepaald plaatje van zichzelf dat niet strookt met het beeld dat ik zie”, zei hij afgelopen zaterdag in NRC.

Hij botste in zijn eerste week met Mounir El Hamdaoui, kreeg de geërfde recordaankoop Miralem Sulejmani niet aan de praat, kon niet door één deur met Ricardo Kishna en zaakwaarnemer Mino Raiola. De Boer: „Je mag hartstikke moeilijk zijn. Als je maar presteert. Want wie z’n kop gaat er anders af? Die van mij.”

Het lukte hem vier keer niet te overwinteren in de Champions League, zo zijn de feiten onderaan de streep, met als dieptepunt de uitschakeling door Rapid Wien in de voorronde. Het was zeker niet slecht allemaal: onder De Boer werd Ajax in 2012 derde in een groep met de kampioen van Duitsland, Engeland en Spanje. Daarvoor miste hij de achtste finales op één goal, omdat Olympique Lyon op raadselachtige wijze Dinamo Zagreb met 7-1 versloeg.

Zijn Ajax, en het onvermogen om verder te komen in de Champions League, bevestigde de afbladdering van het Nederlands voetbal internationaal – totdat het PSV wel ineens lukte dit seizoen. Daarmee werd zijn Ajax-spelletje nog maar eens, als contrast met het realisme van PSV, afgeserveerd als internationaal failliete speelwijze. In zijn laatste interview als Ajax-coach zei hij nog dat het geringe succes in Europese campagnes „zo maar eens” reden zou kunnen zijn om verder te gaan.

Het bleek niet genoeg motivatie. Zijn tijd bij Ajax geeft hem vermoedelijk om die reden, en uiteraard de dramatische climax zondag, een onvoldaan gevoel. Ajax behaalde sinds zijn aantreden eind 2010 de meeste punten in de eredivisie. Daarmee is hij de beste trainer van dit decennium. Maar het laatste, beklijvende beeld is dat shot in de spelersbus, zondag in Doetinchem: desolaat, gebroken, lijdend.