Jonge Chinezen willen niet meer voor hun oude ouders zorgen

Krediet Steeds vaker weigeren volwassen kinderen in China hun ouders te steunen. Sinds 1 mei is dat strafbaar.

Ouderen doen een dutje in een dagverblijf in Pudong, een wijk in Shanghai Foto Xinhua News Agency

Weduwnaar Cao Zhi Wei (84) heeft reden tot klagen. „Nog niet één keer is mijn zoon mij komen opzoeken, ook niet met Nieuwjaar, én zelfs niet een paar weken geleden toen de dokter mij vertelde dat ik een ongeneeslijke kanker in mijn buik heb”, zegt hij verbeten.

Een zoon of dochter die zijn of haar confuciaanse plicht om ouders „liefde, aandacht, zorg en financiële steun” te geven, verwaarloost; het komt steeds vaker voor in snel vergrijzend China. Meneer Cao, een tengere, allang gepensioneerde leraar boekhouden, kan er niet van slapen. En meer in het algemeen baart deze trend ook de Communistische Partij veel (financiële) zorgen, blijkt uit de aanscherping van de uit 2013 daterende wet voor „de belangen en rechten van ouderen” en uit aanvullende regelingen in vier van China’s grootste steden.

Sinds 1 mei loopt meneer Cao’s zoon serieus het risico voor de rechter te worden gedaagd, of op een zwarte kredietlijst te worden geplaatst. Dat is een lijst waar je niet op wilt staan als je een gemeentelijke banklening nodig hebt, een hypotheek of werk zoekt bij de overheid. Wie niet voor zijn ouders zorgt, verliest kredietwaardigheid en kan zelfs bestraft worden met maximaal vijf jaar cel.Cao monter:

„Aayiaa, ik ga mijn resterende tijd toch niet verdoen met een rechtszaak en procedures tegen mijn enige zoon.”

Duizend lotgenoten van hem hebben dat inmiddels wel gedaan, er lopen in Guangzhou, Chongqing en Chengdu verschillende rechtszaken. Cao is niet de enige die erover beslist. Huize Orchidee, het moderne, lila-kleurige bejaardenhuis van de gemeente waar hij woont, onderneemt waarschijnlijk wel actie om Cao junior een lesje traditionele normen en waarden te leren. Meneer Cao’s maandelijkse pensioenuitkering van 600 euro dekte tot voor kort de kosten, maar daar komen sinds kort doktersconsulten en dure medicijnen bij. Zonder „kinderlijke” hulp loopt meneer Cao het risico dat hij Huize Orchidee moet verlaten.

Gelukkig heeft meneer Cao ook nog een dochter, een hooggeplaatste partijfunctionaris zelfs, en die komt waarschijnlijk in actie. Zij loopt het risico promotiekansen te missen als bekend wordt dat zij haar vader niet de „trouw, liefde en zorg” geeft die de partij van haar verwacht.

Ernstig onderverzekerd

Confucius, de wijsgeer uit de vijfde eeuw voor Christus is 2.500 jaar na zijn verscheiden actueler dan ooit in China. De Communistische Partij tracht met zijn filosofieën over kinderlijke gehoorzaamheid, rechtvaardigheid, menselijkheid, fatsoen, trouw en wederkerigheid de sociale harmonie te bewaren. Wetten zoals die voor bejaardenzorg worden gepresenteerd in het kader van campagnes tegen egoïsme, geldzucht en vóór de familie als hoeksteen van de samenleving.

MTE5NDg0MDU0OTMwNjg3NTAz

Tegelijkertijd worden sinds 2009 in hoog tempo nieuwe pensioen- en zorgregelingen ontwikkeld. Miljarden euro’s stromen jaarlijks naar nieuwe stedelijke en rurale pensioensystemen, maar nog steeds beschikt de helft van de zestigplussers (in totaal 15 procent van de bevolking) niet over een redelijk pensioen en is ernstig onderverzekerd.

Van de Chinese demograaf Cai Tang is de uitspraak dat „China eerder oud dan rijk is”. Dat verklaart waarom nationale en regionale autoriteiten van kinderen eisen dat zij meebetalen aan de zorg voor bejaarde familieleden. En miljoenen kinderen doen dat ook, de zorg voor ‘baba’ en ‘mama’ en vaak ook nog vier grootouders (‘yeye’ en ‘nainai’) bepaalt hun woon- en werkkeuzes en hun vrijetijdsbesteding.

De beste vriend van meneer Cao is meneer Guo Liang Jun (71), die samen met zijn vrouw en vier andere paren op één grote kamer woont. Hun zoon, Guo Yu, een late babyboomer die werkzaam is bij de Shanghai Media Groep, wandelt binnen voor een wekelijks praatje. „Het is simpelweg mijn plicht om hen te helpen want hun pensioenen zijn te laag om hun woonkosten te betalen”, vertelt Guo Yu (44). Hij is enig kind, een typisch product van de inmiddels afgeschafte wet die ouders dertig jaar lang verbood meer dan een kind te nemen. Klagen doet hij niet, want hij beschikt over een prima salaris en heeft geïnvesteerd in twee appartementen in een spectaculair stijgende huizenmarkt.

Ik ga mijn resterende tijd toch niet verdoen met rechtszaken tegen mijn zoon

Cao Zhi Wei bejaarde

Kletsen met studenten

Met veel lawaai fladderen opeens tientallen jonge studentes door de naar avondeten geurende gangen van Huize Orchidee. Vrijwilligers van de naburige universiteitscampussen komen iedere week een paar uur lang kletsen met de eenzaamste bewoners. Studenten kunnen daar extra studiepunten mee verdienen en dit soort vrijwilligerswerk staat goed op hun cv.

De ogen van meneer Cao en Guo lichten op, zeker als een van de studenten op de juiste gespreksknop drukt met een vraag over de Japanse bezetting van Shanghai in 1937. De sluizen van de herinneringen gaan wijdopen en de heren vertellen over de communistische revolutie van de jaren veertig en de Culturele Revolutie van 1966, vijftig jaar geleden. De studenten horen verhalen die zij op school nooit hebben gehoord en ook niet op websites zullen lezen. Meneer Cao, die steeds emotioneler wordt:

„Omdat ik leraar was, was ik een verdachte intellectueel en werd ik aan mijn haren over straat gesleept en geslagen en bespuugd.”

Even is hij de ontrouw van zijn zoon vergeten. Maar als de etensgong heeft geklonken en de studenten vertrekken, zegt hij fluisterend: „Ik hoop wel dat ik hier kan blijven en mijn zoon weer eens zie voor het te laat is.”