Brazilië is toe aan een reset

De Braziliaanse president Dilma Rousseff is donderdag de facto uit haar ambt gezet. Formeel is de eerste vrouwelijke president van het grootste land van Latijns-Amerika voor een half jaar geschorst, na het besluit van de Senaat een afzettingsprocedure door te zetten. Hetzelfde staatsorgaan stelt nu een onderzoek in naar de beschuldiging dat Rousseff geld uit de staatskas heeft gebruikt om haar herverkiezingscampagne in 2014 te financieren. De kans dat de uitkomst van dit proces anders zal zijn dan het besluit deze week is zeer klein.

Aangeslagen herhaalde Rousseff dat zij het slachtoffer was van een coup. Zij had immers „wel fouten gemaakt maar geen misdaden gepleegd”. Mogelijk heeft zij gelijk wat dat laatste betreft. Er is tot nu toe geen bewijs dat Rousseff haar macht heeft misbruikt voor persoonlijk gewin, zoals vele andere politici gedaan hebben. Haar kan wel worden verweten dat zij als politiek leider is mislukt, omdat ze niet heeft kunnen voorkomen dat Brazilië in korte tijd zijn status van nieuwe, bloeiende economie is kwijtgeraakt. Ook al liggen de oorzaken daarvan voor een deel buiten het bereik van de Braziliaanse regering. Maar politiek is nu eenmaal niet altijd eerlijk.

Het is niet verstandig dat Rousseff blijft volhouden dat de afzettingsprocedure een coup zou zijn. Immers, zoals de Amerikaanse denktank Brookings recent ook vaststelde, een procedure die binnen de grenzen van de Braziliaanse grondwet en de bijbehorende staatsinstellingen blijft, is per definitie geen staatsgreep.

Dat vicepresident Michel Temer (75) nu is aangetreden als interim-president is echter geen stabiele oplossing voor de problemen waarmee de jonge Braziliaanse democratie nu wordt geconfronteerd. Temer is wél verdachte in het breed vertakte corruptieschandaal rond het nauw aan de staat gelieerde olieconcern Petrobras. Bovendien kan hij nog minder dan Rousseff rekenen op brede steun onder de Braziliaanse kiezers.

Ofschoon hij donderdag direct een (afgeslankte) ministersploeg presenteerde en een plan van aanpak om de economische crisis in zijn land aan te pakken, is het zeer de vraag of hij de komende twee jaar hiervoor de gelegenheid krijgt. Waarschijnlijker is een verheviging van de crisis doordat zijn gebrek aan politieke legitimatie niet zal bijdragen aan het herstel van vertrouwen, nationaal én internationaal, in de Braziliaanse politiek.

Een uitweg lijkt dat Rousseff haar verzet tegen haar afzetting staakt en dat Temer op de kortste termijn nieuwe verkiezingen organiseert. Een politieke reset, dat is wat Brazilië nu nodig heeft.