Auntie Beeb gaat op de schop

Zes vragen over De BBC Het handvest van de BBC is vernieuwd. Kijkcijfers moeten minder belangrijk worden. En het bestuur wordt flink opgeschud.

Het hoofdkantoor van de BBC in Londen. Foto Peter Nicholls/Reuters

Donderdag maakte de Britse regering haar langverwachte plannen voor de BBC bekend. In het kort: de omroep zal onder een onafhankelijke toezichthouder komen te vallen. En Auntie Beeb moet zich minder laten leiden door kijkcijfers. „Populariteit moet niet de enige maatstaf van succes zijn”, zei minister van Cultuur, Media en Sport John Whittingdale bij de presentatie.

1. Waarom moest er iets veranderen aan de BBC?

Iedere tien jaar wordt het Royal Charter vernieuwd, het handvest dat de onafhankelijkheid van de BBC garandeert, haar financiën regelt, en de manier waarop zij wordt bestuurd. De Conservatieve regering greep de onderhandelingen aan voor een „grondig” onderzoek naar de publieke omroep. Doet zij nog waarvoor ze is opgericht - het „infomeren, onderwijzen en amuseren” van de kijker? En is de 145,50 pond (184,87 euro) die de Britten jaarlijks aan kijk- en luistergeld betalen wel te rechtvaardigen nu steeds meer mensen online tv kijken?

2. Wat wil de minister van Cultuur en Media precies?

De BBC moet voortaan niet alleen informeren, onderwijzen en amuseren, maar ook „onderscheidend, van hoge kwaliteit en onafhankelijk” zijn. Met nadruk op het eerste.

Whittingdale zegt „nadrukkelijk niet” dat de omroep niet populair moet zijn. Maar, meent hij ook, ze speelt het soms wel erg veilig. BBC1 moet „meer creatieve ambitie” tonen, online moet het meer op nieuws gericht en minder „tijdschriftachtig” zijn, en bij Radio 1 en Radio 2 is er een te grote overlap met wat commerciële zenders doen. En de BBC moet zich meer richten op publiek dat elders nauwelijks wordt bediend, zoals etnische minderheden.

3. Dat is toch niet zo erg?

Het interessante is wat er allemaal niet in deze plannen staat. Er ging hier een enorme ruzie aan vooraf. De bezorgdheid groeide toen Whittingdale tegen studenten in Cambridge zei dat het streven van de BBC naar overheidsonafhankelijkheid hem „gek maakte” en zei dat de ondergang van de omroep „af en toe een verleidelijk vooruitzicht” was.

Veel van de plannen die uitlekten, blijken proefballonnetjes te zijn geweest. Zo zou de minister de BBC hebben willen dwingen populaire programma’s, als de Great British Bake Off, niet op prime time te programmeren tegenover commerciële concurrerende shows als X Factor. Zijn critici beschuldigden hem ervan dat de BBC saai zou worden, waarmee kijkers het nut van hun kijk- en luistergeld niet zouden inzien.

4. De BBC heeft dus ‘gewonnen’?

Ten dele ja. Bijvoorbeeld als het gaat om salarissen. Whitingdale wilde dat bekend werd wie er bij de BBC meer dan 150.000 pond verdiende. Dat wordt 450.000 pond, het salaris van directeur-generaal Tony Hall, en vermoedelijk presentatoren als voetbalcommentator Gary Lineker en Top Gear-presentaror Chris Evans. De omroep vreesde dat bij het lagere bedrag ook een aantal journalisten genoemd zou worden. Als iedereen weet wat zij verdienen, zou het lastiger worden om ministers te ondervragen over hun salaris, of bijstandstrekkers over geldproblemen.

Maar het hele bestuur gaat op de schop. De BBC Trust, die zowel het bestuur is als toezichthouder, wordt vervangen. Toezichthouder Ofcom, die die rol al vervult voor de commerciële zenders, zal gaan letten op onafhankelijkheid en balans bij met name het nieuws. En de nieuwe raad van bestuur zal voor de helft door de regering worden benoemd. Daar maakt de omroep zich zorgen over: hoe zal dat de onafhankelijkheid van beïnvloeden?

5. En de financiën?

Vooralsnog blijft het kijk- en luistergeld tot 2021 bestaan, en het mag ook weer in lijn worden verhoogd. De afgelopen zes jaar was het bedrag bevroren op 145,50 pond. Omdat de BBC daarvan allerlei extra moest betalen, zoals het landelijk uitrollen van breedband en de Wereldomroep (die eerst door het ministerie van Buitenlandse Zaken werd gefinancierd) leidde dat tot bezuinigingen.

Whittingdale zegt dat er „nog geen ander perfect model” is de BBC te financieren. Maar ze moet daar wel actief naar zoeken. Ook moet ze een oplossing zoeken voor een maas: wie geen kijk- en luistergeld betaalt, kan online via de iPlayer gratis tv kijken.

6. Hoe gaat dit nu verder?

De top van de BBC is redelijk tevreden, op de benoeming van de raad van bestuur na. Maar het lijkt erop dat het Royal Charter nu gewoon wordt vernieuwd. En de BBC heeft daarbij nóg een belangrijke overwinning behaald: dit handvest is 11 jaar geldig. De tienjaarperiode viel samen met verkiezingen, waardoor de BBC steeds onderwerp van politieke strijd was. Dat zal nu iets minder worden.