RDW zoekt eigen dieselschandaal

De Rijksdienst voor het Weg- verkeer test wegens dieselgate 20 tot 30 auto’s opnieuw. Niet in het lab, maar op de weg.

Op het testcircuit, in de polder bij Lelystad, verricht de RDW praktijktesten om de werkelijke uitstoot van auto’s goed te kunnen meten. Foto Olivier Middendorp

Met 160 kilometer per uur zoeft de zwarte BMW 635 (cabrio, witlederen bekleding, „geen nieuwe, hoor”) op de bocht af. Die ligt zo schuin dat de auto uit zichzelf koers houdt. Kijk, zegt eigenaar Dino Gerrits met z’n handen wapperend boven het stuur. „Zonder armen gaat het ook!”

We sjezen achter een speciale testauto van de RDW aan. De bruingebrande Gerrits is manager van het testcircuit van de Rijksdienst voor het Wegverkeer en nooit vies van een extra rondje over zijn baan. De testauto voor ons is volgeladen met apparatuur die schadelijke stoffen in de uitlaatgassen meet. Buiten op de weg dus, niet in het lab, en dat is nieuw.

Hier op het testcircuit in de polder bij Lelystad, drie landweggetjes af om nieuwsgierige autojournalisten te weren, is de RDW op zoek naar zijn eigen dieselschandaal.

Nadat Volkswagen vorig jaar uitstootfraude opbiechtte, besloten de Europese goedkeuringsinstanties, de RDW’s, om dieselauto’s die reeds zijn toegelaten op de weg opnieuw te gaan controleren. In de ‘sjoemeldiesels’ van Volkswagens zit immers software die de auto in het lab in een speciale schone testmodus zet. Dat soort fraude haal je er niet uit met nog meer labtesten.

Daarom meet de RDW nu de uitstoot van auto’s buiten op de weg. Dat doet het door op het circuit een nét iets ander ritje te rijden dan de officiële testprocedure voorschrijft. Chauffeur Harry doet het voor in de testauto: optrekken, stukje rijden, remmen, weer optrekken. Maar als hij nu 10 kilometer harder rijdt dan de officiële rit, zou de eventueel aanwezige fraudesoftware in verwarring moeten raken. En dat zou je terug moeten zien in de uitstoot, die omhoogschiet. Bij de RDW-testauto waar Harry woensdag in rondrijdt, toevallig een sjoemeldiesel van Volkswagen, zie je dat duidelijk.

Moest dit zo lang duren?

Het dieselschandaal was bijna een jaar geleden. Al die tijd rijden de vieze diesels van Volkswagen ongehinderd rond, wachtend op een vrijwillige terugroepactie. Andere fabrikanten zijn nog niet gecontroleerd. Moest dit nou zo lang duren?

Ja, zeggen de experts die bij de demonstratie zijn. Het bouwen van de meetapparatuur kostte nogal wat tijd en het uitdokteren van de alternatieve testrit ook. Maar nu is de RDW goed op weg. Half juni moet het onderzoek klaar zijn. Daarna gaat het rapport naar het ministerie en naar de Tweede Kamer.

In het kantoor naast het circuit licht Paul Dietz, ‘manager toelating en toezicht voertuigen’, het onderzoek toe. Van de 8,5 miljoen auto’s die in Nederland rondrijden, rijden er 1,3 miljoen op diesel. Honderdduizend daarvan zijn goedgekeurd door de RDW, de rest is afgestempeld door een andere Europese instantie.

RDW heeft aan 22 fabrikanten van dieselauto’s een typegoedkeuring afgegeven, waaronder Opel, Kia, Hyundai en Volvo. Nu gaat de RDW „zo’n 20 tot 30” dieselauto’s van deze fabrikanten opnieuw testen. Niet een exemplaar dat door de fabrikant zelf is aangeleverd, die kan natuurlijk ontsjoemeld zijn, maar een zelf uitgezochte auto.

Wat gebeurt er als blijkt dat er iets raars is met een van die auto’s?

Dan gebeurt er helemaal niks, mopperen groene lobbygroepen als Transport & Environment. Kijk naar de typegoedkeuringsinstanties van het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en Duitsland. Die zijn al klaar met hun nacontroles. Ze vonden geen zogenoemde defeat devices, zoals de software van VW die de test omzeilt.

Maar uit hun resultaten, vorige maand gepubliceerd, blijkt wel dat vrijwel alle nieuwe auto’s in de praktijk veel meer schadelijke stoffen uitstoten dan mag. Ook werken bij een flink aantal auto’s de systemen die stikstofoxiden uit de uitlaatgassen halen niet goed bij temperaturen onder de 10 of zelfs 17 graden Celsius – toch geen extreme omstandigheden.

Die fabrikanten beroepen zich op een grijs gebied in de Europese wet. Uitschakelen van de systemen mag als dat de motor beschermt. Of dat redelijk is bij 17 graden, is discutabel. Renault, Opel, Mercedes, Audi en Porsche hebben ingestemd met een vrijwillige terugroepactie, verder zijn er geen sancties.

Wat gaat de RDW doen bij rare vondsten? Als de dienst zo’n verboden defeat device vindt, kan het de fabrikant verplichten om dat recht te zetten, zegt Paul Dietz van RDW. Volkswagen biedt nu gratis herstelacties aan tijdens de onderhoudsbeurt. (al hoeven Nederlandse eigenaren niet te reageren op de oproepbrief).

Trucs zijn niet per se verboden

Maar als blijkt dat er iets anders ‘geks’ aan de hand is met uitstoot, zegt Dietz, wordt het lastiger. De RDW gaat dan de auto verder bestuderen en de fabrikant om uitleg vragen. Maar trucs als uitschakelen bij een bepaalde temperatuur zijn niet per se verboden, dus tja. Hoe de dienst sowieso dergelijke temperatuurtrucs gaat vinden als het buiten op het circuit lekker 20 graden Celsius is, is ook niet duidelijk. „Er bestaan gewoon geen overdekte circuits.”

Maar het is een begin van toezicht in de praktijk, waar het in Europa tot nu toe aan ontbroken heeft. Vanaf 2017 moeten auto’s sowieso op de weg worden getest voor een goedkeuringsstempel. Dan zouden dit soort nacontroles niet meer nodig moeten zijn. Al vindt chauffeur Harry, die na een uur nog steeds over het circuit raast in zijn testauto, het geen vervelend werk.