Obama overlaadt Merkel met lof

President was in Hannover om bondgenootschap tussen VS en Europa te versterken.

Foto RONNY HARTMANN/AFP

De Amerikaanse president Barack Obama was zondag niet alleen naar Duitsland gekomen om bondskanselier Angela Merkel met lof te overladen. Hij deed dat wel, op wat waarschijnlijk de laatste reis naar Duitsland is voor hij in januari het Witte Huis verlaat. Hij prees Merkels betrouwbaarheid en humor, en zei: „Dit is de belangrijkste relatie die ik heb gehad in mijn presidentschap.” En in verband met de vluchtelingencrisis: „Ze staat aan de goede kant van de geschiedenis.”

Maar Obama wilde vooral steun werven voor het omstreden trans-Atlantische handelsakkoord TTIP, waarover de VS en Europa onderhandelen. Daarom reisde hij ook niet naar Berlijn, maar naar Hannover, om samen met Merkel de Hannover Messe, de grote industriebeurs, te openen. Obama wilde onderstrepen hoe wezenlijk de handel tussen de Verenigde Staten en Europa is voor sterke trans-Atlantische betrekkingen.

Beide leiders toonden dat ze begrijpen dat het geen overbodige luxe is om te pleiten voor TTIP, het Transatlantic Trade and Investment Partnership. Want de weerstand ertegen is aan beide kanten van de Atlantische Oceaan breed en intens.

Een derde gelooft in TTIP

Weliswaar was de opkomst bij een anti-TTIP-betoging zaterdag in Hannover met zo’n 35.000 demonstranten kleiner dan verwacht. En het was ook minder indrukwekkend dan de 150.000 man die in oktober in Berlijn tegen het verdrag betoogden. Maar opnieuw was het een breed samengestelde beweging, van linkse milieuactivisten tot bezorgde burgers, tot conservatieve boeren. Opiniepeilingen geven aan dat slechts een derde van de Duitsers in TTIP gelooft. Of Obama en Merkel zondag veel tegenstanders hebben overtuigd, kan worden betwijfeld. Nieuwe argumenten brachten ze niet naar voren.

Samen met Duitsland wil Obama met TTIP nog één groot internationaal succes boeken. Het bondgenootschap is meer dan ooit van strategisch belang voor de VS. Zeker nu leiders in andere grote Europese landen politiek verzwakt zijn. De Britse premier Cameron vecht voor zijn politieke leven in de aanloop naar het Brexit-referendum. De Franse president Hollande is in eigen land impopulair en wordt in het buitenland ook minder serieus genomen. En de EU verkeert in een diepe crisis.

Merkel zit nog stevig in het zadel

Merkel heeft haar eigen politieke problemen en haar populariteit is sterk afgenomen door de vluchtelingencrisis en haar opstelling in de zaak-Böhmermann, de komiek die een strafzaak boven het hoofd hangt wegens belediging van de Turkse president Erdogan. Maar de bondskanselier zit nog stevig genoeg in het zadel. En ze is bereid haar nek uit te steken voor het akkoord.

Dat kan niet gezegd worden van veel politici in Berlijn. Haar vicekanselier en minister van Economische Zaken, Sigmar Gabriel, is leider van de SPD. Die partij staat er dramatisch slecht voor in de peilingen. Het is geen geheim dat TTIP bij de SPD-achterban niet populair is en dat maakt de partij tot een wankele partner voor de bondskanselier.

Merkel en Obama zien TTIP als manier om het bondgenootschap tussen de Verenigde Staten en Europa nieuwe kracht te geven, als tegenwicht tegen de economische en politieke macht van China, de confrontatiekoers van Rusland, en de chaos in het Midden-Oosten. Ze zien het als een project voor stabiliteit in een instabiel tijdperk.

Maar veel Duitsers zien iets anders. Ze vrezen dat de macht van grote bedrijven door TTIP groter wordt. Dat Amerikaanse normen voor voedselveiligheid in Europa gaan gelden. Dat de democratie en nationale soevereiniteit uitgehold worden, door afspraken in TTIP over de beslechting van geschillen tussen Amerikaanse bedrijven en Europese overheden. En de Duitsers worden kopschuw van de geheimzinnigheid van het onderhandelingsproces en de complexiteit van de problematiek.