Mister Offshore? Die woont hier prachtig

In Londen is veel vastgoed in bezit van offshorefirma’s. Op ‘Kleptocraten Tour’ langs exclusieve adressen.

Rond warenhuis Harrods, bij Hyde Park, zijn veel panden in bezit van offshorebedrijven. foto istock

Acacia Road 15 in St John’s Wood in Londen is amper te onderscheiden van nummer 14. Misschien iets minder verweerd dan de buurman, de typisch Engelse schuiframen net iets beter in de verf. Het grote verschil is onzichtbaar: nummer 15 is eigendom van een offshorebedrijf op de Britse Maagdeneilanden. Zoals veel meer vastgoed in Londen.

Uit de Panama Papers, de gelekte database van juridisch advieskantoor Mossack Fonseca in Panama, blijkt dat 2.800 panden in het Britse kadaster in bezit zijn van offshorebedrijven. Via zo’n constructie kan de eigenaar belasting ontwijken.

Anticorruptie-activist Roman Borisovitsj leidt politici en journalisten op een ‘Kleptocraten Tour’ langs enkele huizen. Acacia Road komt niet in de Panama Papers voor, wel vier flats aan Park Lane in de chique wijk Mayfair en een appartement aan Hyde Park van 29 miljoen euro, vlakbij Harrods. Borisovitsj heeft het over Russische en Oekraïense oligarchen, kinderen van Aziatische premiers, Arabische sjeiks en Afrikaanse politici. Zijn busreis gaat langs de meest exclusieve adressen.

Illegaal is het niet om zo in vastgoed te beleggen. Maar, zegt Borisovitsj: „Ik vind het belangrijk dat mensen begrijpen hoe gewoon en wijdverbreid dergelijke praktijken zijn geworden.” Hij roept op tot openheid.

Dat is precies wat de Britse premier David Cameron donderdag, op een internationale anti-corruptietop, ook zal doen. Hij pleit voor een openbaar register van offshorebedrijven. Al lukt het hem tot nu toe niet om Britse overzeese gebieden – waar je geen inkomsten-, vermogenswinst- of erfbelasting hoeft te betalen – daarvan te overtuigen. In de 11,5 miljoen documenten van de Panama Papers komen de Britse Maagdeneilanden 113.000 keer voor, de Bahamas 15.000 keer en Aguilla 3.000 keer.

Londen is evenmin onschuldig, vindt Borisovitsj. Het is makkelijk via een anonieme brievenbusfirma in de stad vastgoed te kopen. Veel ondersteunende bedrijven zitten ook in Londen. Terwijl de bus langs de crèmekleurige gevels van de wijken Belgravia en Kensington rijdt, komt er een who’s who van bekende advocaten, pr-bureaus, hedgefondsmanagers, en makelaars langs. Zij helpen „vuil geld” wit te wassen, zegt Borisovitsj.

Borisovitsj, die de Russische oppositieleider Aleksej Navalny financieel steunt, wijst op verschillende miljoenenpanden die volgens hem in bezit zijn van Russische oud-regeringsfunctionarissen. Zijn tour klinkt soms als oppositievoeren op afstand. Maar daarom zijn zijn medegidsen onderzoeksjournalisten en medewerkers van non-gouvernementele organisaties als Transparancy International.

En de directeur van het National Crime Agency waarschuwde vorig jaar voor de vele offshorebedrijven die vastgoed bezaten. De Londense vastgoedmarkt is „scheefgegroeid door witgewassen geld”, zei hij.

In Belgravia neemt Juliette Garside, die het ‘Panama-team’ van The Guardian leidt, het woord. Ze vertelt dat de krant ontdekte hoe de president van de Verenigde Arabische Emiraten „onder de sluier van anonimiteit” van een offshorebedrijf onder meer een deel van de chique winkelstraat Bruton Street bezit. „Een Nigeriaanse senator heeft een huis van 6 miljoen pond in Belgravia.” Het gaat niet om topfunctionarissen, zegt ze: „Het hoofd van de nummerbordenafdeling in Nigeria heeft een huis van 2 miljoen pond in Kensington.”

Voorbij Harrods wijst journalist Oliver Bullough op het miljoenenbezit van de Oekraïense gasmiljardair Dmitry Firtash. De panden zijn gekocht van het Britse ministerie van Defensie. Het probleem is hier niet een offshoreconstructie, maar „de onverklaarbare rijkdom” van de Oekraïener, zegt Bullough. „Als we een einde aan corruptie willen, moeten we bij onszelf beginnen.” Hij is net begonnen met praten als een agent in burger vraagt wat de groep komt doen. Er is geklaagd over „lastigvallen”. Vreemd, vindt Bullough. Firtash is in Oostenrijk, waar hij in een uitleveringszaak is verwikkeld met de VS. De FBI verdenkt hem van corruptie.