Tientallen genen voor schoolsucces ontdekt

Zoveel genen bepalen iemands schoolsucces dat we slimme designerbaby’s wel kunnen vergeten.

Illustratie: iStock

Minstens 74 genvarianten zijn medebepalend voor succes op school, blijkt uit een groot internationaal genonderzoek. Maar die genvarianten voorspellen alles bij elkaar maar een paar procent van het aantal jaren onderwijs dat iemand volgt. Dat betekent dat het onmogelijk is om op grond van een ‘genetisch paspoort’ het schoolsucces van een kind te voorspellen.

En designerbaby’s? Genetische veranderingen aan een embryo om bijvoorbeeld slimmere kinderen te krijgen? „Het is kristalhelder dat het onzin is er ook maar over te denken om met genetische veranderingen het scholingsniveau te verhogen”, zegt Philipp Koelinger, een van de onderzoeksleiders van dit grote genzoek-project en hoogleraar aan de VU in Amsterdam.

„Allereerst zijn daarvoor de effecten per gen veel te klein. En verder is het duidelijk dat het effect van een gen ook beïnvloed wordt door de omgeving waarin een kind opgroeit. Je kunt veel beter iemands omgeving veranderen dan zijn genen.”

Op de vraag wát je dan aan die omgeving moet veranderen, zegt Koellinger: „Dat is niet het onderwerp van de studie, maar de leerplicht- en schoolwetten in een land zijn bijvoorbeeld al erg belangrijk.”

Het onderzoeksconsortium waar Koellinger deel van uitmaakt, publiceerde de resultaten woensdagavond in Nature. Om het resultaat te bereiken zijn de genetische gegevens van 400.000 mensen gebruikt. Drie jaar geleden, met gegevens van 100.000 mensen, vond het consortium drie plaatsen in het menselijk DNA waar varianten liggen die schoolsucces bepalen. Die drie zijn opnieuw gevonden. Daarbij hoort het gen dat veruit de meeste invloed heeft: wie leeft met twee langleer-varianten van dat gen bereikt gemiddeld 9 weken meer schoolopleiding dan iemand die met twee kortleer-varianten. Geen indrukwekkend verschil dus. En verreweg de meeste genen hebben een effect van slechts 2,5 tot 4 weken meer opleiding.

Uit eerder onderzoek was duidelijk dat het aantal jaren dat iemand naar school gaat of aan de universiteit studeert voor minstens 20 procent door genetische aanleg wordt bepaald. Die 74 nu gevonden genen bepalen op zijn hoogst 0,5 procent van het schoolsucces. De onderzoekers denken dat er uiteindelijk duizenden, misschien miljoenen genvarianten zijn die invloed hebben op schoolsucces. Koellinger:

„We gaan op zijn minst één volgende studie doen, met het dubbele aantal mensen. Dat heeft zeker zin en we verwachten veel meer genen te vinden.”

Het onderzoek leverde locaties op het DNA op, niet direct de betrokken genen. Maar door in gegevensbanken de genen op te zoeken die in de buurt van die locaties liggen, is duidelijk dat veel van de gevonden genen tijdens embryonale ontwikkeling actief zijn en betrokken zijn bij de hersengroei.