‘Turkije doodde zeker 5 Syriërs’

Turkse grenswachten gebruiken dodelijk geweld tegen vluchtelingen, stelt Human Rights Watch.

Turkse soldaten fouilleren in januari een groepje mannen die vanuit Syrië de grens waren overgestoken met de Turkse provincie Hatay. Foto Ramazan Özdemir/Getty

Turkije gebruikt dodelijk geweld om Syrische vluchtelingen buiten te houden. Grenswachten slaan vluchtelingen die illegaal de grens over proberen te steken en schieten op hen. Daarbij zijn in maart en april zeker 5 doden gevallen, onder wie een kind, en 14 gewonden. Dat stelt Human Rights Watch (HRW) op basis van ooggetuigenverklaringen. Sommige verklaringen staan op video. Ook zijn er foto’s van de doden.

Eind maart beschuldigde Amnesty International Turkije er al van dat het vanuit de provincie Hatay systematisch groepjes Syrische vluchtelingen met bussen terug de grens over zette. Ze zouden naar kampen in het door rebellen beheerste niemandsland zijn gebracht. De Turkse autoriteiten, waaronder de minister van Buitenlandse Zaken, ontkenden dit in alle toonaarden: Turkije zou voor Syrische vluchtelingen nog altijd een ‘opendeurbeleid’ hanteren. Een leugen, zegt HRW. Het Turkse ministerie voor Buitenlandse Zaken was dinsdag niet bereikbaar voor een reactie.

Tot maart 2015 konden Syrische vluchtelingen, met of zonder papieren, gemakkelijk Turkije in. Toen ging de grens dicht, die steeds strenger wordt bewaakt. Turkije ziet vluchtelingen liever in kampen aan de Syrische kant van de grens blijven. Mensen zonder papieren worden alleen bij hoge medische nood doorgelaten.

Daar zijn meerdere redenen voor. Het aantal vluchtelingen in Turkije is met ruim drie miljoen al erg hoog. Turkije staat onder zware druk om de grens te sluiten voor jihadisten die zich tussen de vluchtelingen mengen. En Turkije wil voorkomen dat Syrische Koerden, die samenwerken met de Turkse Koerdische guerrillabeweging PKK, een nog groter stuk van de grensstreek in handen krijgen.

In de EU worstelen politici met hun standpunt over dat Turkse beleid. Ze willen dat oorlogsvluchtelingen een veilig heenkomen kunnen vinden, maar tegelijk zelf ook zo veel mogelijk vluchtelingen buiten de EU houden. Om de deur van Europa te sluiten is Turkse hulp noodzakelijk. Dat maakt het moeilijk Turkije tegelijk te vragen de landsgrens wel open te houden en het land scherp te bekritiseren.

Minister Koenders (Buitenlandse Zaken, PvdA) heeft zich in Istanbul laten bijpraten door een onderzoeker van Amnesty. Een aansluitende afspraak met journalisten zegde hij af.

Weinig andere opties

Door het vluchtelingenakkoord met Turkije kunnen vluchtelingen moeilijker naar Turkije. Onder meer Syriërs die via een derde land, zoals Libanon, naar Turkije willen, hebben sinds januari een visum nodig. Daarmee doet Turkije ongeveer hetzelfde als de EU: Libanon is een ‘veilig land’, waardoor vluchtelingen daar kunnen blijven en niet Turkije binnengelaten hoeven te worden.

Tot voor kort was Turkije het enige buurland van Syrië waar vluchtelingen gemakkelijk heen konden. Ook Libanon en Jordanië hebben de grens vrijwel geheel gesloten. In de woestijn aan de grens met Jordanië zitten zo’n 59.000 Syriërs vast onder erbarmelijke omstandigheden.

Jordanië laat maar heel mondjesmaat mensen binnen. Officieel omdat veel vluchtelingen uit IS-gebied komen en er mogelijk jihadisten tussen zitten. Hulporganisaties vinden dat de regering veel meer haast zou kunnen en moeten maken omdat de omstandigheden slecht zijn. Ongeveer de helft van de wachtenden is minderjarig. Irak is voor de meeste vluchtelingen geen optie omdat het er ook onveilig is.