Racistische blanke rechter komt ANC goed uit

Zuid-Afrika Het ANC wil actie tegen de ‘racistische’ rechterlijke macht. Is dat een manier om president Zuma te steunen?

Het begint allemaal met Facebook. In een typisch Zuid-Afrikaans debat over wit en zwart, aangezwengeld door een (witte) activist, Gill Schutte, mengt zich ook een rechter van het gerechtshof in Pretoria. Haar naam is Mabel Jansen en in het gesprek op Facebook schrijft ze over zwarte mannen:

„In hun cultuur is een vrouw er alleen voor om de man te bevredigen. Dat is gewoon zo. Het wordt gezien als een absoluut recht, toestemming van de vrouw is niet nodig. Ik heb nog nooit een zwart meisje ontmoet dat niet rond haar twaalfde is verkracht. Ik ben bloedserieus.”

En: „99 procent van de zaken die ik behandel gaan over zwarte vaders/ooms/broers die kinderen verkrachten die soms nog geen vijf jaar oud zijn.”

Dat had ze beter niet kunnen schrijven. De vereniging voor zwarte advocaten roept op tot „het onmiddellijke ontslag” van de rechter. De vereniging wil ook dat alle moord- en verkrachtingszaken die door de rechter zijn behandeld opnieuw worden bekeken. Regeringspartij ANC eist dat Jansen „wordt verbannen uit alle rechtbanken”. „Dit soort vooroordelen mag niet bestaan in de rechterlijke macht”, zegt ANC-woordvoerder Zizi Kodwa. De regeringspartij roept op tot een versnelde hervorming van de rechterlijke macht.

Het incident rond rechter Jansen is het laatste in een reeks die het voortlevende racisme in Zuid-Afrika aan de oppervlakte brengt. De vraag is waarom de ophef pas nu de kranten haalt. Jansen maakte haar opmerkingen namelijk al in mei vorig jaar, in een niet-openbare mailwisseling met activist Gill Schutte. Die publiceerde de opmerkingen en vroeg de Zuid-Afrikaanse raad voor de rechtspraak „welke impact dit oppervlakkige racisme heeft op onze instituties en de systematische oorlog tegen ‘zwart-zijn’ in het vrije Zuid-Afrika”. Haar klacht kreeg indertijd weinig media-aandacht.

Schutte maakte de opmerkingen van de rechter opnieuw openbaar toen een andere rel uitbrak, rond een zwarte studentenleider. Die weigerde in een restaurant in Kaapstad een fooi te geven aan een witte serveerster, tenzij ze het in koloniale tijden gestolen land van zwarten „zou teruggeven”. De serveerster bleek uit een straatarme familie te komen.

Activist Schutte vraagt zich af waarom de taal van de zwarte studentenleider tot meer ophef leidt dan „de giftige, vernietigende en onwettige opmerkingen” van de witte rechter.

Maar de roep van het ANC om „hervormingen van de rechterlijke macht” volgt ook op twee harde veroordelingen van president Jacob Zuma. Volgens het Constitutionele Hof (7 zwarte rechters, 4 witte) heeft de president de grondwet geschonden door jarenlang te weigeren belastinggeld dat was gebruikt voor de verbouwing van zijn huis terug te betalen. Een rechter oordeelde begin deze maand bovendien dat Zuma moet worden vervolgd voor meer dan zevenhonderd beschuldigingen van fraude en corruptie.

„De hele rechterlijke macht wordt in diskrediet gebracht door de opmerkingen van deze rechter. Ze kan niet aanblijven”, zegt hoogleraar Pierre de Vos, die in Kaapstad constitutioneel recht doceert. Of het ANC de ophef gaat gebruiken om meer rechters te benoemen die Zuma zullen sparen?

„Ze hebben dat in het verleden al geprobeerd, maar het heeft niet geholpen, dat hebben we kunnen zien. Het ANC krijgt niet altijd zijn zin.”