Leuke handelsmissie in Iran, maar de banken liggen dwars

Twee handelsmissies naar Iran leverden Nederlandse bedrijven nog geen bindende contracten op. Het wachten is op de Nederlandse banken.

Foto ANP / Bas Czerwinski

In november was hij er al op bezoek en de voorbije dagen liep hij er weer rond. Minister Henk Kamp (Economische Zaken, VVD) was voor de tweede keer binnen een half jaar op handelsmissie in Iran, nu met 45 bedrijven. In het land met veel olie, een verouderde infrastructuur en relatief hoogopgeleide inwoners – 80 miljoen – gaan de deuren open voor het westerse bedrijfsleven. Veel Europese sancties tegen het land zijn na het internationale nucleaire akkoord opgeheven en wie daarvan wil profiteren moet snel zijn. Er is een ware concurrentiestrijd tussen Europese landen gaande.

“Net was hier een Duitse delegatie met 150 bedrijven. De Italianen, de Fransen, de Oostenrijkers, ze komen allemaal”, zegt minister Kamp aan de telefoon vanuit de zuidelijke stad Shiraz, die de Nederlanders bezochten na de hoofdstad Teheran. De regio rond Shiraz kent een grote land- en tuinbouwsector waar Nederlandse bedrijven opdrachten hopen te krijgen. De handelsmissie richt zich ook op infrastructuur, logistiek en de olie- en gasindustrie.

Twitter avatar nieuwsez Nieuws EZ Min. Kamp tekende vandaag stappenplan met Iran om handel te herstellen

Hele programma Iran: https://t.co/l58xUueO2E https://t.co/izstdQMAFX

Hét probleem: betalingsverkeer

Slechts een enkel Nederlands bedrijf keert echter uit Iran terug met een concrete afspraak op zak. En dit zijn nog geen getekende contracten. Kassenbouwer VB Greenhouses heeft bijvoorbeeld een “pre-contract” getekend voor de eerste fase van de bouw van 80 hectare kassen, zegt directeur Aad Verbakel. FME, de vereniging voor de Nederlandse technologische industrie, sloot twee “intentieverklaringen” met Iraanse zusterorganisaties voor samenwerking in de olie- en gassector, vertelt Micha van Lin, vertegenwoordiger van de brancheclub.

Waarom ligt er na de handelsmissie geen dikke stapel contracten? Zonder aarzeling wijzen de bedrijven op hét grote probleem bij het zakendoen met Iran: het betalingsverkeer. Wie als ondernemer een in Iran verdiend bedrag naar Nederland wil halen, heeft in de regel te maken met de grote Nederlandse banken, die de betalingen moeten verwerken. En anders dan de meeste bedrijven zijn die banken uiterst terughoudend.

Want ondanks de snelle verbetering van de politieke betrekkinge met Iran blijft een aantal Amerikaanse sancties van kracht. Het overtreden van die sancties kan banken miljardenboetes opleveren. Daarbij zijn er technische hindernissen. Nederlandse banken faciliteren in de praktijk dus nog nagenoeg geen betalingsverkeer met Iran.

Kassenbouwer Verbakel zegt:

“Ons contract is getekend onder voorbehoud van betalingsacceptatie door Nederlandse banken. Die zijn erg laat. Wij zijn bang dat het te lang gaat duren. Links en rechts wordt Nederland gepasseerd door andere landen. Dat hebben we Kamp ook gezegd.”

Onder druk van de bedrijven probeert het kabinet nu het betalingsverkeer met Iran op gang te krijgen. Op de Nederlandse ambassade wordt een financieel expert gestationeerd. Kamp legde namens De Nederlandsche Bank (DNB) contact met de Iraanse centrale bank, zodat die bij DNB een rekening kan openen. En er is contact met de Amerikanen over de zaak.

‘Duitsers sluiten contracten’

Ook de Europese Commissie in Brussel probeert het betalingsprobleem met de Iraniërs en met de Amerikanen op te lossen. Maar vanwege de concurrentiestrijd lobbyt elk EU-land ook afzonderlijk voor de eigen bedrijven en banken. Kamp:

“Ik juich alles toe wat de EU op dit terrein doet, maar Nederland is een grote investeerder en we moeten voor onze eigen zaak opkomen. En Nederlandse bedrijven willen, als ze zaken doen, werken met banken als ING of ABN Amro.”

Het is al te laat, vreest Verbakel. “In mijn hotel zit een hele delegatie Duitsers, die zijn allemaal bezig contracten te sluiten. We zijn bang dat we het gaan verliezen. Want er gaan wel betalingen naar Duitsland, naar de kleine banken daar.” Kleine banken hebben minder belangen in de VS en zijn vaak minder bevreesd voor de Amerikaanse justitie. KBC, een van de grote Belgische banken, regelt al wel transacties met Iran.

Het is frustrerend voor de Nederlandse bedrijven, die in Teheran en Shiraz naar eigen zeggen stuitten op veel enthousiasme van Iraanse ondernemers. Micha van Lin van FME:

“In Oostenrijk, Frankrijk, Duitsland en Italië zitten wel banken die betalingen doen, maar daar kunnen wij geen gebruik van maken, omdat je uiteindelijk rekeninghouder bent bij een Nederlandse grootbank. Dus als het geld daar terechtkomt, is die bank ook bij de transactie betrokken. En dat durven onze banken niet.”

Bij ondernemers bestaat overigens ook enige vrees. Want hoe duurzaam is het nucleaire akkoord met Iran, op basis waarvan nu de sancties zijn opgeheven? Als Iran zijn nucleaire programma opvoert, kunnen die sancties niet terugkomen? „Dat is natuurlijk een risico”, aldus Van Lin van FME. „Bedrijven zijn daarom terughoudend om contracten voor vijf jaar of langer af te sluiten.”

En dan zijn er nog zorgen om de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Van Lin: „Als Trump president wordt, komen we waarschijnlijk in een andere situatie terecht, gezien de harde toon die hij over het Midden- Oosten aanslaat. Als hij wordt gekozen, zal iedereen afwachten.”