Helen Mirren: “Het is àltijd een vergissing om in stereotypen te denken”

Helen Mirren In ‘Eye in the Sky’ speelt ze een legercommandant die bij een drone-aanval beslist over leven en dood. ,,Schokkend, niet?”

Helen Mirren beslist over leven en dood.

Verzin een rol en de Britse actrice Helen Mirren heeft hem vermoedelijk gespeeld. Ze kroop in de huid van Cleopatra, koningin Elizabeth II, Sofia Tolstoj; van artsen, echtgenotes, detectives. Toch doet ze weer iets nieuws in haar meest recente filmrol. In Eye in the Sky speelt ze een humorloze militair die leiding geeft aan een drone-eenheid.

Over de morele dilemma’s waar kolonel Katherine Powell in de film mee te maken krijgt, wil Mirren het graag hebben. Maar eerst moet ze kwijt hoe prettig het was om een soldaat te spelen. „Het kost je maar vijf minuten om je ’s ochtends klaar te maken. Je hoeft niet over haar en make-up na te denken. Camouflage-uniform aan, en hup.”

Urgent

Mirren ziet er gezond en afgetraind uit. Toch kijkt ze kritisch naar haar verschijning tijdens een persontmoeting in Los Angeles.

“Ik moest mijn ijdelheid opzij schuiven. Zo’n uniform staat niet flatteus – zeker niet bij mij, met mijn Russische vormen.”

Vorig jaar was Mirren nog te zien in Woman in Gold, waarin ze een Joods-Amerikaanse speelt die is gevlucht voor de nazi’s en op zoek gaat naar gestolen kunstwerken, recent nog zette ze in Trumbo een roddeljournalist in Hollywood neer.

Eye in the Sky is een urgenter werk, zegt Mirren. De film van regisseur Gavin Hood neemt de nieuwste vorm van oorlogvoering onder de loep, waarin Amerika en het Verenigde Koninkrijk voorop lopen. Met een joystick besturen piloten op afstand drones – onbemande vliegtuigen – die niet alleen spioneren maar ook bombarderen. De kolonel die Mirren neerzet, besluit wie de trekker wanneer overhaalt.

‘Fijn om te tonen dat vrouwen dit werk doen’

Ze wist naar eigen zeggen ‘minder dan niets’ van moderne oorlogsvoering en de rol die technologie erin speelt. Nu weet ze ‘ietsje meer’, zegt Mirren, een liefhebber van Skype maar geen Twitteraar of Facebooker. „Ik heb altijd gedacht: al die moderne trends gaan wel voorbij, ik begin er niet aan. Maar goed, dat dacht ik ook over de Beatles. Oeps.”

Opofferen

Interessanter dan de technisch-geavanceerde strijdmiddelen vindt Mirren de „onmogelijk vragen over leven en dood, de moeilijkste vragen die er zijn.” Als bevelhebber pleit haar personage tegenover haar politieke bazen voor een drone-aanval op een huis waarin moslimterroristen een aanslag beramen. Maar een jong meisje is vlakbij brood aan het verkopen.

Collateral damage noemen we dat. Nevenschade. Dat is eigenlijk een communistisch idee: het doel heiligt de middelen. Maar mogen we één leven opofferen voor de gemeenschap? Moet dit meisje sterven zodat we potentieel tweehonderd mensen kunnen redden? Als we op die manier gaan denken, slaan we een weg in die uitkomt bij monsterlijkheid.”

Oneerlijkheid

Vrouwen van een zekere leeftijd zijn niet vaak te zien in dit soort rollen over moeilijke keuzes en reële dilemma’s – rollen die voor acteurs als Al Pacino en Dustin Hoffman voor het oprapen liggen. Mirren noemt dat “vreselijk moeilijk en totaal oneerlijk. Ik ken briljante actrices die nauwelijks werk kunnen vinden zodra ze vijftig zijn. Ik ervaar diepe woede over die oneerlijkheid.”

Toen ze de hoofdrol kreeg aangeboden naast wijlen Alan Rickman – in Eye in the Sky speelt hij zijn laatste rol, voor zijn dood in januari – twijfelde Mirren geen moment. Ze zegt een hekel aan stereotypen te hebben.

“De casting van deze film was interessant. Waarom speelt Alan de machtspoliticus en ik de generaal? Omdat Alan dat type in werkelijkheid juist niét was, en daardoor wist hij te verrassen. Ik heb mijn leven welgeteld één militaire commandant gekend, een admiraal, de vader van een vriend. Hij was trouwens een charmante, progressieve, intelligente en kunstzinnige man. Het is àltijd een vergissing om in stereotypen te denken.”

Clichébeeld

Een gelegenheid om “het clichématige trouwbeeld” te doen kantelen, laat ze nooit aan zich voorbij gaan.

“Wat een schok hè, om een geharde vrouw besluiten te zien nemen over leven en dood? Maar het is belangrijk om in beeld te brengen dat vrouwen ook dit soort werk kunnen doen.”

Vrouwen hebben de frontlinies in oorlogstijd altijd al gekend, voegt ze eraan toe. “Zij zijn degenen op wie de bommen vallen, die worden verkracht, die met de consequenties van invasies worden opgezadeld. Maar dat gebeurt veelal in stilte. En ze hebben geen middelen om zichzelf te verdedigen.” Mirren is trots dat ze als kolonel Powell kan laten zien wat er gebeurt als een vrouw die middelen wèl tot haar beschikking heeft.