Expert: noodplan nodig vanwege slechte conditie schilderijen Karel Appel

Jaap Boon, onderzoeker naar de chemische verouderingsverschijnselen van kunst, roept op tot een “calamiteitenplan” voor het oeuvre van de Nederlandse kunstenaar.

De conditieproblemen zijn geconstateerd door Jaap Boon, een internationaal erkend onderzoeker naar de chemische verouderingsverschijnselen van kunst.

Veel schilderijen van Karel Appel, de kunstenaar die de verf soms op doek smeet, hebben ernstige conditieproblemen. Dat zegt Jaap Boon, een internationaal erkend onderzoeker naar de chemische verouderingsverschijnselen van kunst. Volgens de oud-hoogleraar is het tijd voor een „calamiteitenplan” voor het oeuvre van de beroemdste naoorlogse Nederlandse kunstenaar.

fragment4
fragment1
fragment2
Verfverlies, druipers, verzakkingen, korstvorming, smeltende verf, zeepvorming: conditieproblemen als bij Appel is Boon in de 25 jaar dat hij actief is nog niet eerder „in deze mate” tegengekomen. Veel problemen zijn voor een geoefend kijker oog zelfs met het blote oog waarneembaar.

Chemische processen in de gebruikte verf zijn vermoedelijk de oorzaak voor de meeste complicaties. Wondermiddelen om de verouderingsverschijnselen op de schilderijen te herstellen bestaan niet, zegt Boon. Wel kan het onderzoek waar hij voor pleit, tot voorstellen leiden om de schade te beperken, bijvoorbeeld een andere wijze van conservering.

Bij bekende tijdgenoten van Appel die eveneens met dikke verflagen werkten, zoals Asger Jorn, Pierre Soulages en Jean-Paul Riopelle, heeft Boon dezelfde problematiek vastgesteld, zij het minder erg dan bij Appel. Het is voor hem voorlopig gissen waarom de problemen bij Appel zo manifest zijn.

Bindmiddel

Boon is al jaren met Appel in de weer. Hij heeft in musea in Noorwegen en de Verenigde Staten schilderijen onderzocht en deze week heeft hij met zijn microscopen een dag mogen werken in Haags Gemeentemuseum, waar op dit moment een groot retrospectief van Appel te zien is. Bij bijna alle werken op de tentoonstelling, ook de meer recente, zag Boon conditieproblemen.

Appel overleed in 2006. Lees zijn necrologie: De schilder die zijn hart op het doek smeet

Franz Kaiser, hoofd tentoonstellingen bij het Haags Gemeentemuseum en bestuurslid van de Karel Appel Stichting, wist tot voor kort niet dat het bindmiddel in de schilderijen van Appel een eigen leven leidt en dat de verf hier en daar smelt.

„Die chemische processen waren nieuw voor ons.”

Kaiser wil de problemen relativeren. „Het is een breed probleem, dat niet alleen Appel treft.” De verftechnische onvolkomenheden doen volgens hem bij Appel ook geen afbreuk aan het geheel. Daarnaast is hij bang dat te veel aandacht voor de complicaties de markt voor Karel Appel kan verstoren.

„Mensen zien dan voortaan alleen nog de problemen en niet meer de schilderijen.”