Dure nieuwbouw? Meer bezoekers!

Achtergrond Musea die tussen 2007 en 2014 renoveerden en/of uitbreidden, trokken 14 procent meer bezoekers. Donateurs eisen vaak nieuwbouw.

De nieuwbouw (boven) en het vernieuwde terras op de 7e van het San Francisco Museum of Modern Art

Verbouw een museum, maak het groter en de bezoekerscijfers schieten omhoog. Volgens Michael Govan, de directeur van het Los Angeles County Museum of Art (LACMA), kan het effect van vernieuwing worden voorspeld. Iedere 100 miljoen euro investering in grotere of nieuwe huisvesting leidt tot minstens 100.000 extra bezoekers.

The Art Newspaper deed recent wereldwijd onderzoek onder vijfhonderd grote musea. Van 2007 tot 2014 nam het museumbezoek gemiddeld met ruim 10 procent toe. Maar musea die in die periode renoveerden en/of uitbreidden, trokken ruim 14 procent extra bezoek.

Van Abu Dhabi tot Zwolle, overal verrijzen prestigieuze, nieuwe of vernieuwde musea. In de onderzoeksperiode, becijferde The Art Newspaper, investeerden 75 musea samen 8,9 miljard dollar in nieuwe huisvesting. Het grootste deel van dat bedrag, bijna 5 miljard dollar, werd gestoken in 25 musea in de Verenigde Staten. En dat terwijl het land in de ergste financiële dip zat sinds de jaren dertig.

Het gaat hier niet om de de minste musea. Zo heropent bijvoorbeeld volgende week het San Francisco Museum of Modern Art. Na een drie jaar durende, 305 miljoen dollar kostende verbouwing, is het SFMoMA met drie voetbalvelden aan expositieruimte nu het grootste museum voor moderne kunst van het land.

Ook het Metropolitan Museum of Art en het Museum of Modern Art in New York kondigden uitbreidingsplannen aan. En het Los Angeles County Museum of Art (LACMA) wil in 2023 zelfs een geheel nieuw gebouw betrekken. Kosten: 600 miljoen dollar.

Uitdijende collecties

Waarom willen al die musea groeien? Directeuren zeggen in The Art Newspaper dat hogere bezoekcijfers een consequentie zijn van de uitbreidingen, niet het uitgangspunt. Ze móeten wel bouwen, zeggen de directeuren. Om de uitdijende kunstcollecties te kunnen tonen. Om een geschikt podium te kunnen bieden voor nieuwe kunstvormen als performances. En om zich aan te passen aan de veranderende rol van musea. In veel Amerikaanse staten is het kunstonderwijs wegbezuinigd; musea hebben die taak overgenomen.

Rijke particulieren dwingen de bouwdrift ook af. Het SFMoMA kreeg van Don en Doris Fisher, de oprichters van het jeanslabel Gap, een collectie met 1.100 belangrijke kunstwerken, voor honderd jaar in bruikleen. Het eerste jaar moet het musea de werken tonen, daarna weer om de tien jaar. In het oude museum, dat nog geen twintig jaar stond, kon dat niet. Een te klein museum, zegt de directeur, zou giften ook in de weg kunnen staan.

In Los Angeles hebben twee rijke particulieren het LACMA samen 75 miljoen dollar en een kunstcollectie ter waarde van een half miljard geschonken. Op één voorwaarde: dat de nieuwbouw op tijd gereed is. Volgens directeur Govan beseffen beide verzamelaars dat de nieuwbouw van essentieel belang is voor zowel het museum als voor Los Angeles. Hij verwacht dat hun giften als katalysator zullen werken voor andere donateurs.

Donateurs zijn dol op spectaculaire nieuwbouwplannen. Voor een spraakmakend bouwproject, zei Thomas Campbell, de directeur van het Metropolitan Museum of Art onlangs in The New Yorker, is het veel makkelijker geld bij elkaar te krijgen dan voor een eenvoudige renovatie of een grote aankoop. „Het lukt me niet om 100 miljoen bij elkaar te krijgen om één kunstwerk aan te kopen. Maar 600 miljoen voor een nieuwe vleugel aan ons museum, dat is veel eenvoudiger.”

Een beroemde architect is overigens per vierkante meter gemiddeld 52 procent duurder dan een minder bekende architect. Maar die investering loont: musea die werkten met een zogenoemde ‘starchitect’ trekken na de verbouwing twee keer zoveel extra bezoekers als musea die met een minder bekende architect werkten.

Foto Ed Lederman

Het nieuwe museum Met Breuer in New York, gevestigd in het oude Whitney Museum. Foto Ed Lederman

Snijden

Grotere musea zijn in veel opzichten duurder. Het Whitney Museum of American Art in New York, dat vorige week heropende in een nieuw, door architect Renzo Piano ontworpen gebouw, heeft de begroting opgeschroefd van 33 naar 49 miljoen dollar. Bij het nieuwe SFMoMA zijn de kosten bijna verdubbeld: van 35 naar 65 miljoen per jaar.

The Art Newspaper wijst op de risico’s die dat met zich meebrengt. Het MoMA, dat pas twaalf jaar in zijn huidige gebouw zit, maakte vorige week bekend al het personeel van 55 jaar en ouder een vrijwillige vertrekregeling aan te bieden. Het museum zit in een overgangsperiode, staat in een verklaring op de website. Gedurende de renovatie zullen de activiteiten worden teruggeschroefd.