China en VS kunnen samen bijdragen aan deëscalatie

Het congres van de Arbeiderspartij afgelopen week in Noord-Korea diende vooral als theaterstuk om te bevestigen dat opperste leider Kim Jong-un stevig in het zadel zit. Het was voor het eerst in 36 jaar dat het congres bijeenkwam. De bijeenkomst was niet een uitdrukking van enige vorm van democratisering maar een projectiescherm van de macht van de jonge Kim. In februari schokte hij de wereld door tegen alle internationale waarschuwingen in opnieuw een proef te doen met een langeafstandsraket. Met als gevolg dat er, in tegenstelling tot het vorige congres dat Kim Jong-un’s vader Kim Jong-il op schild hief, geen buitenlandse gasten waren om het festijn op te luisteren. De afwezigheid van China bij het jongste congres illustreert het toegenomen isolement van Pyongyang.

De wereld went sinds 2009 langzaam aan de gedachte dat Noord-Korea beschikt over kernwapens. Het feit dat Kim Jong-un nu gezegd heeft dat zijn kernwapen alleen dient ter afschrikking, is niet echt geruststellend. Met name niet voor Beijing dat eigenlijk altijd heeft gefunctioneerd als de Grote Broer op de achtergrond, maar de laatste tijd steeds minder grip heeft op de vazalstaat.

Dat is onrustbarend, zeker nu de spanning in de regio oploopt rond het al jaren sudderende conflict over de Zuid-Chinese Zee. Dat draait met name om Chinese aanspraken op eilandjes die worden gerekend tot de Filippijnen. Hierover is de laatste jaren een conflict ontstaan tussen Beijing en Manila. Zeer tegen de wens van de Chinezen heeft de vorige Filipijnse president Benigno Aquino het dispuut voorgelegd aan het Internationaal Gerechtshof in Den Haag.

Complicerende factor is de rol van de VS, die als bondgenoot van de Filippijnen een steeds nadrukkelijkere rol spelen. Sinds begin dit jaar is de militaire aanwezigheid van de Amerikanen op de Filippijnen weer toegenomen. En dinsdag nog voer een Amerikaanse torpedojager vlak langs een kunstmatig eiland aangelegd door de Chinezen.

Deze week kozen de Filippijnen bovendien een nieuwe president, Rodrigo Duterte, een rechtse ijzervreter berucht als burgemeester die gebruik maakte van doodseskaders in de strijd tegen de criminaliteit. Duterte heeft aangekondigd met een jet-ski naar een door China geclaimd eilandje te zullen varen om daar de Filippijnse vlag te planten. De verkiezing van deze sterke man belooft geen bijdrage te leveren aan het stabiliseren van de regio. De VS zullen, net als China, al het mogelijke moeten doen om hun bondgenoten te laten inbinden om een gewapend conflict te voorkomen.