Column

Belgische structuurcrisis is geen interne kwestie maar noopt tot herijking nationale staatsmacht

België kraakt onheilspellend dezer dagen. Het leger loopt er al sinds januari op straat om met machinegeweer en camouflagepak veiligheid en weerbaarheid te symboliseren. Macht of onmacht, duidelijk is het niet. Over de gebrekkige veiligheid op luchthaven Zaventem viel achteraf te vernemen dat men er al veel langer van wist. Maar het niet aanpakte. Diverse kazernes zijn al enige tijd open om er migranten tijdelijk te huisvesten. Elders lukte kennelijk niet. Sinds dit weekend springt het leger zelfs in twee gevangenissen in de bres, waar het personeel staakt, de politie overbelast is en de gedetineerden muiten tegen de primitieve omstandigheden.

De crisis in de Belgische strafrechtspleging is al decennia bekend: aftandse gebouwen, overbezetting, celtekort, geen psychiatrische zorg, ontbrekend sanitair. En dus heel veel vroege vrijlatingen. Tel daarbij de arbeidsonrust onder uitsluitend Franstalige bewakers op, die zich verzetten tegen nieuwe, geld besparende werkmethoden, die het Vlaamse personeel wel omarmt.

Overal in de rechtshandhaving en openbare orde is de parochiale Belgische knoop zichtbaar. Onderling wantrouwen, met absurde verkaveling van macht, geld en bevoegdheden tot gevolg. Ook de politie dreigt na de gevangenisopstand met staken. De ellende wordt binnen de Belgische overheid aan elkaar doorgegeven.

Het leger is dan de klassieke laatste toevlucht voor regeringen die zich geen raad meer weten en noodoplossingen zoeken bij diensten die niet mógen staken of over bijzondere technieken beschikken. In Nederland helpen defensiespecialisten de politie bij woningdoorzoekingen, met drones, nachtkijkers en data-analyse. In België moet het leger nu maaltijden uitdelen in de bak. Dan ben je toch vrij ver afgezakt, als een land de militairen aan de gamellen moet zetten.

Is dit een teken aan de wand? Over België worden internationaal steeds meer zorgen geuit. Het land lijkt gevangen in een structuurcrisis die zelfs zichtbaar is in het verval van de Brusselse stadstunnels. De lokale overheid vindt opknappen te duur. Terwijl de ‘kleine Ring’ nationale én internationale infrastructuur is, net als Zaventem.

EU en NAVO blijken zich te hebben gevestigd in de resten van een ooit tweetalige federale natiestaat, die nu bij de lasnaden uit elkaar valt. Gevangeniswezen in crisis, politieorganisatie onder vuur, veiligheidsstructuur te zwak, hoofdstedelijke autowegen in verval. De lijst zou niet veel langer mogen worden. Het land zou, om zijn positie als internationale draaischijf te behouden, zijn centrale staatsmacht moeten herijken. En zijn, vooral Vlaamse hang naar separatisme kritisch moeten bezien.