Column

Zeker weten dat er doden gaan vallen

Je hebt mensen die dingen weten die je niet kunt weten. Interessant genoeg nemen we ze erg serieus. Een paar jaar terug, ik noem een voorbeeld, had je een zorgadviseur die zei dat er doden gingen vallen omdat vanaf 2015 de langdurige zorg veranderde.

Er kwam minder geld voor, en in plaats van het ministerie werden de gemeenten verantwoordelijk. Ook coalitiepolitici waren gespannen over de overgang, dus ik begreep de aandacht voor die adviseur wel.

Maar laatst hadden Binnenlands Bestuur en de NOS een boeiend bericht: de gemeenten, waar de doden zouden vallen, blijken nu miljoenenoverschotten voor langdurige zorg te hebben. Ik hoor dat onderzocht wordt hoe dit kan – even afwachten. In elk geval zijn er, zover valt na te gaan, geen doden gevallen.

Het bijzondere hieraan is de inconsistentie. De loze voorspelling werd destijds beloond met aandacht. De onjuistheid ervan is nog zelden vastgesteld.

Een mankement van onze politieke cultuur: politici en media durven niet meer sceptisch te zijn over bangmakers – omdat ze dan ‘wegkijken’. Zo accepteren ze dat niet feiten maar voorspellingen (over terrorisme, de zorg, vluchtelingen etcetera) hun agenda bepalen, hoewel ze ook niet weten wat die voorspellingen waard zijn.

Het is de erfenis van Pim Fortuyn. Na de verkiezingen van 2002 was het idee dat „politiek en media” de aantrekkingskracht van Fortuyn hadden onderschat. (In werkelijkheid zat hij eindeloos in de talkshows van Barend en Van Dorp en Harry Mens.) Sindsdien wil niemand meer beticht worden van onderschatting, van wie of wat dan ook.

Dus de gevoeligheid voor dit verwijt is enorm. In een ANP-stuk dat The Post Online bracht, zegt Maurice de Hond dat je nu „in alle westelijke democratieën” (!) het type onderschatting van populisten ziet dat je hier destijds met Fortuyn had. Zie Trump. „You ain’t seen nothing yet”, aldus De Hond.

Zo raken voorspelling en werkelijkheid met elkaar verweven. Hij kán natuurlijk gelijk hebben. Maar weten we dat? Dacht het niet. Neem de laatste Kamerverkiezingen, in 2012. Hadden we toen vijf weken tevoren niet wat weggekeken van de peilingen, dan hadden we, weet u nog, Roemer premier gemaakt.

Dus onthouden, afwachten, wegkijken: niks mis mee. Maar wat vooral helpt: vaker terugkijken op de voorspellingen van mensen die weten wat je niet kunt weten.