Laat Diederik Samsom gewoon politiek leider van de PvdA blijven

Opinie Het is „een grove politieke fout” te denken dat de PvdA de verkiezingen in moet met een nieuwe leider, meent Wouter van Oorschot.

PvdA-criticasters die onderweg naar de verkiezingen van maart 2017 al geruime tijd roepen om het vertrek van hun politiek leider Diederik Samsom, tonen zich daarmee ondermaatse leden en/of volksvertegenwoordigers. Nu is uitgelekt dat vicepremier Lodewijk Asscher ondanks eerdere verzekeringen van het tegendeel toch aan het ‘overwegen’ is om het tegen zijn politieke vriend Samsom op te nemen als kandidaat-lijsttrekker, is dit het moment daar ferm bezwaar tegen te maken. Samsom moet politiek leider blijven en zijn partij behoort hem dat te gunnen vanwege de wijze waarop hij de afgelopen vier jaar zijn nek uitstak. Dat kiezers hem daarop mogelijk willen ‘afrekenen’ is één ding, een partij die dat zelf doet na zijn leider vier lang gesteund te hebben, is geen knip voor de neus waard. In plaats daarvan dient zij Samsom liefst bij acclamatie te bevestigen in zijn rol. Zij moet als één blok met hem jegens de kiezers verantwoording afleggen voor het gevoerde beleid, en wijzen op de winstpunten die zonder PvdA-deelname aan de regering niet zouden zijn behaald. Samsom moet de PvdA op deze wijze naar het best mogelijke resultaat leiden, hoe slecht dat ook moge worden, en gewoon aanblijven. Het is een grove politieke fout te menen dat de PvdA haar dramatisch teruggelopen aanhang in maart 2017 alleen met een andere, ‘nieuwe’ leider kan terugwinnen. Nog veel dommer is het koesteren van de illusie dat mediagekrakeel over een nieuwe lijsttrekkersverkiezing de PvdA er in 2017 qua zetelaantal bovenop zal helpen, dan wel de schade tot een minimum kan beperken. Samsom was niet mijn kandidaat-lijsttrekker, maar dat ik me daarin vergiste bleek na de verkiezingsuitslag van september 2012 die geen andere stabiele regering mogelijk maakte dan die van VVD en PvdA. Samsom gaf blijk van politieke moed door dit met inzet van zijn prille leiderschap tegenover zijn partij te verdedigen. Hij nam haar daarmee in de klauw op een wijze zoals de ‘illustere’ Joop den Uyl in 1977 had moeten doen, die zich echter in plaats daarvan door de Nieuw Links-factie in zijn partij zó liet koeioneren dat zijn tweede kabinet er niet kwam terwijl hij als premier de verkiezingen met liefst tien zetels winst had gewonnen.

Zeker: er zijn kanttekeningen te maken bij het door Rutte II gevoerde beleid die knagen aan het hart van iedere sociaal-democraat. Maar wie beweert dat de PvdA de afgelopen vier jaar slechts naar het pijpen van de VVD heeft gedanst, is een onwaardige demagoog. Er kwam een gedoogregeling voor 25.000 asielzoekerskinderen. De werkloosheid is tijdens deze regeerperiode tot nu toe met twee procent gedaald, er zijn bijna 150.000 banen bijgekomen, het aantal vacatures steeg van 96.000 naar 132.000. Het zijn maar enkele voorbeelden.

Wie zegt dat de PvdA naar het pijpen van de VVD danste, is een demagoog

Toch zal de PvdA, ongeacht hoe haar lijsttrekker ‘het doet’ tijdens de komende campagne, een flinke knauw krijgen. Zouden de twee aan haar verwante partijen GroenLinks en de SP daarvan in hoge mate profiteren en het linkse smaldeel in de Kamer haar huidige 59 zetels behouden, ja dan kon de PvdA zich met recht afvragen hoe ze de sociaal-democratische gedachte zó uit handen had kunnen geven aan Klaver en Roemer. Maar dat zal niet gebeuren, omdat GroenLinks en de SP nauwelijks zullen profiteren van bij de PvdA weglopende kiezers.

Alle traditionele partijen verliezen overal terrein aan rechts-populistische partijen als PVV, Front National, FPÖ, AfD en one-issue partijen als Partij voor de Dieren, 50+, etc. Vier jaar geleden bleef de PVV tegen de verwachting op 15 zetels staan. Door recente internationale ontwikkelingen is die tijd echter voorbij. Bovendien is de PVV helaas ook onder hoger opgeleiden, minderheidsgroepen en zelfs bij genaturaliseerde Nederlanders salonfähig geworden en dat zal nog wel even duren. De peilingen wijzen nu al zo lang zó constant op grote politieke winst voor Geert Wilders en zijn trawanten, dat eenzelfde verrassing als in 2012, geen zetelwinst, uitgesloten moet worden geacht.

Wordt de PvdA in 2017 dus door de kiezers het bos ingestuurd, onder Samsoms hernieuwde fractievoorzitterschap zal zij als oppositiepartij haar wonden moeten likken en vier jaar de tijd nemen om haar sociaal-democratische gedachtengoed te herijken, voordat zij als een phoenix uit de as van het politieke vuur zal kunnen herrijzen. Samsom verdient het door zijn eigen PvdA te worden geruggesteund en zijn politieke werk voort te zetten. De partij moet onder zijn leiding haar kruit drooghouden. Als de nieuwe regering haar vier jaar uitzit, kan daarna eens worden bekeken of het al tijd is voor een nieuwe partijleider. Ten slotte mag niet uitgesloten worden geacht dat in 2017 ook de PvdA tot regeringsverantwoordelijkheid wordt geroepen, omdat zij ondanks een wellicht grote verkiezingsnederlaag onmisbaar blijkt als betrouwbare partner om de eenmanspartij van Geert Wildebras en zijn voor hem knielende bloedhonden buiten de regering te houden.