HRW: Turkije gebruikt dodelijk geweld tegen vluchtelingen

Syrische vluchtelingen die illegaal de grens met Turkije proberen over te steken, worden door grenswachten geslagen en beschoten. Dat meldt Human Rights Watch op basis van ooggetuigenverklaringen.

Een vluchtelingenkamp in de Turkse provincie Gaziantep Foto AP/Lefteris Pitarakis

Turkije gebruikt dodelijk geweld om Syrische vluchtelingen buiten te houden. Grenswachten schieten en slaan vluchtelingen die illegaal de grens over proberen te steken. Daarbij zijn in maart en april ten minste vijf doden gevallen, onder wie een kind, en veertien gewonden.

Dat schrijft mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch (HRW) op basis van ooggetuigenverklaringen. De verklaringen staan deels op video en zijn geanonimiseerd. Ook zijn er foto’s van de doden.

Eind maart beschuldigde mensenrechtenorganisatie Amnesty Turkije er al van vanuit de provincie Hatay systematisch groepjes Syrische vluchtelingen in bussen terug de grens over te brengen. Zij zouden naar vluchtelingenkampen in het door rebellen beheerste niemandsland zijn gebracht.

Dit is door Turkse autoriteiten, waaronder de minister van Buitenlandse Zaken, in alle toonaarden ontkend. Turkije zou nog altijd een ‘open deur-beleid’ hanteren voor Syrische vluchtelingen. Volgens HRW is dat een leugen. Het Turkse ministerie voor Buitenlandse Zaken was dinsdag niet bereikbaar voor een reactie.

Toegang

Tot maart 2015 was Turkije gemakkelijk toegankelijk voor Syrische vluchtelingen met of zonder papieren. Sindsdien zit de grens dicht en wordt steeds strenger bewaakt. Turkije wil liever dat vluchtelingen in kampen aan de Syrische kant van de grens blijven. Mensen zonder papieren worden alleen in geval van hoge medische nood doorgelaten.

Daar zijn meerdere redenen voor. Het aantal vluchtelingen in Turkije is met ruim drie miljoen al erg hoog. Er is veel druk op Turkije om de grens te sluiten voor jihadisten die zich tussen de vluchtelingen mengen. En Turkije wil voorkomen dat Syrische Koerden die samenwerken met de Turkse Koerdische guerillabeweging PKK een nog groter stuk van de grensstreek in handen krijgen.

EU-politici worstelen met hun standpunt over dat Turkse beleid. Ze willen dat oorlogsvluchtelingen een veilig heenkomen kunnen vinden, maar tegelijk zelf ook zoveel mogelijk vluchtelingen buiten de EU houden. Om de EU-deur te sluiten is de hulp van Turkije nodig. Dat maakt het moeilijk Turkije tegelijk te vragen de landsgrens wel open te houden en scherp te bekritiseren.

Kaart HRW

Kaart HRW

De Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders heeft zich in Istanbul laten bijpraten door een onderzoeker van Amnesty. Een aansluitende afspraak met journalisten zegde hij af.

Akkoord

Als gevolg van het vluchtelingenakkoord met Turkije is het voor vluchtelingen moeilijker geworden Turkije te bereiken. Onder meer Syriërs die via een derde land, zoals Libanon, naar Turkije willen komen hebben sinds 8 januari een visum nodig. Daarmee doet Turkije ongeveer hetzelfde als de EU zelf: Libanon geldt als een veilig land en dus kunnen vluchtelingen daar blijven en hoeven niet Turkije in gelaten te worden.

Tot voor kort was Turkije het enige buurland van Syrië waar vluchtelingen gemakkelijk heen konden. Ook Libanon en Jordanië hebben de grens vrijwel geheel gesloten. In de woestijn aan de grens met Jordanië zitten zo’n 59.000 Syriërs vast onder erbarmelijke omstandigheden.

Jordanië laat maar heel mondjesmaat mensen binnen. De officiële reden is dat veel vluchtelingen uit IS-gebied komen en er mogelijk jihadisten tussen zitten. Hulporganisaties vinden dat de regering veel meer haast zou kunnen en moeten maken omdat de omstandigheden slecht zijn. Ongeveer de helft van de wachtenden zijn minderjarig. Irak is voor de meeste vluchtelingen geen optie omdat het er ook onveilig is.