Hoe dik moet je zijn om lang te leven?

Foto ANP

Het ideale gewicht om zo lang mogelijk te leven is de afgelopen 30 jaar toegenomen. In de jaren zeventig had iemand van bijvoorbeeld 68 kilo zwaar en 1,70 meter lang de beste levenskansen. Een paar jaar geleden was dat optimale gewicht voor iemand van die lengte gestegen naar 78 kilo. Dat schrijven Deense onderzoekers in een dinsdag gepubliceerd artikel in de JAMA.

Tien kilo erbij! Volgens de normen van de Wereldgezondheidsorganisatie zijn die mensen iets te dik. De Denen mengen zich dan ook in een heftig debat over lichaamsgewicht en levenskansen. Daarbij worden steeds grotere meta-analyses gedaan om te laten zien dat het heel goed is voor je levenskansen om iets te dik te zijn. Dat was drie jaar geleden de conclusie van een Amerikaans onderzoek in de JAMA (2 januari 2013). Maar vorige week weerlegden Noorse onderzoekers dat in The BMJ: je moet juist slank blijven voor een lang leven.

Het gaat steeds om de kilo’s in relatie tot de lichaamslengte – de body mass index. De BMI is het gewicht in kilo’s gedeeld door het kwadraat van de lengte in meters. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie ligt een normale, gezonde BMI vanouds tussen de 18,5 en 25. Een BMI tussen de 25 en 30 betekent: overgewicht. Meer dan de helft van de Nederlandse volwassenen heeft tegenwoordig een BMI boven de 25.

270.000 overleden deelnemers

Die Amerikanen vonden drie jaar geleden in een enorme meta-analyse (JAMA) dat een BMI tussen de 25 en 30 de grootste kans op een hoge leeftijd biedt. Dat goede nieuws voor de dikke mens werd vorige week bedorven: voor mensen die nooit hebben gerookt is een BMI van 22 tot 24 het best. Rokers en ex-rokers kunnen beter wat dikker zijn: een BMI van 24 tot 27,5 past het best bij een lang leven. Naarmate iemand ouder wordt, wordt de BMI trouwens minder belangrijk. De Noorse epidemiologen en biostatistici gebruikten de gegevens van 230 eerdere onderzoeken, waarin het wel en wee van ruim 30 miljoen mensen jarenlang werd gevolgd, waarvan er 3,7 miljoen overleden.

Die Noren verwijten de auteurs van de JAMA-studie uit 2013 dat ze op discutabele gronden „meer doden en deelnemers uitsloten dan toelieten voor deelname”. Die toch al enorme meta-analyse had ‘maar’ 2,88 miljoen deelnemers waarvan er 270.000 waren overleden.

Die JAMA-studie lag direct na publicatie al onder vuur. In de JAMA verschenen drie maanden na publicatie vijf ingezonden brieven, die overigens niet allemaal negatief waren. Het strengst waren epidemiologen van de Harvard School of Public Health in Boston: „We denken dat hun onderzoek vol fouten zit.” Bijvoorbeeld omdat de bekritiseerde auteurs veel verstokte rokers, al doodzieke mensen en ondervoede Aziaten in de groep met de ‘gezonde’ BMI van 18,5 tot 25 hadden meegenomen. Geen wonder dat in vergelijking daarmee de groep wat dikkere mensen, met een BMI van 25 tot 30 er op termijn wat beter van af komt.

De bestaande BMI-indeling, met een gezonde BMI tussen 18,5 en 25, kwam rond 1980 tot stand. Sinds die tijd is er veel veranderd in de medische praktijk. Vooral mensen met hoge bloeddruk en hartpatiënten blijven door betere medicijnen en behandelingen veel langer leven. Heel goed mogelijk dat dikkere mensen daar meer van profiteren.

Vetlaagje helpt overleven

Een van de briefschrijvers in de JAMA verwijst naar onderzoek waaruit blijkt dat het in kritieke, levensbedreigende omstandigheden gunstig is om iets te dik te zijn. Ze wijzen op onderzoek waaruit blijkt dat een vetlaagje kennelijk helpt om een verblijf op de intensive care beter te overleven. En dat ook mensen die chronische ziekten als hartfalen, nierziekten of afweerziekten krijgen langer met hun ziekte in leven blijven dan mensen die mager aan zo’n kwaal beginnen. Vroeger werd de mens dik om hongersnoden de te overleven. Nu is het misschien nuttig om de IC te doorstaan. Zo te zien moet je dus eerst ernstig of chronisch ziek worden om als dikkerd te overleven.

Maar ja, met een macht aan cijfers hebben de Noren het idee dat slank op termijn het gezondst is wel weer aannemelijk gemaakt. Al zaaien de Denen weer verwarring door te laten zien dat de tijden misschien veranderen. Dat het onterecht is om studies uit alle tijden op een hoop te vegen, zoals de Amerikanen en Noren deden. Twee commentatoren houden het er in een begeleidend commentaar bij de Noorse studie in The BMJ op dat de beste BMI voor een lang leven nog niet bekend is.