Deze Grote Groene Muur moet Afrika redden

Ontbossing In de strijd tegen de oprukkende woestijn bouwt Afrika een ‘muur’ van bomen. Dat is goed voor het klimaat, maar helpt ook tegen migratie.

Foto Marco Longari/AFP

De Grote Groene Muur moet Afrika redden van de droogte. Een vijftien kilometer brede strook met bomen van Senegal in het westen tot Djibouti, meer dan zevenduizend kilometer oostwaarts. Het plan, in 2005 geopperd door de Nigeriaaanse president Olusegun Obasanjo, werd in december nieuw leven ingeblazen tijdens de klimaattop in Parijs. De Wereldbank, Frankrijk en enkele andere rijke landen beloofden de komende vijf jaar vier miljard dollar in het project te steken. De Afrikaanse Unie sprak er vorige week over tijdens een conferentie in de Senegalese hoofdstad Dakar.

Elf miljoen hectare bomen en struikgewas moeten de naar het zuiden oprukkende woestijn tegenhouden. Als er niets gebeurt, vreet de droogte jaarlijks een strook van zo’n vijftig kilometer landbouwgrond op. Volgens de milieu-organisatie van de Verenigde Naties dreigt door klimaatverandering over een jaar of tien meer dan de helft van de Afrikaanse landbouwgrond verloren te gaan door droogte. Zestig miljoen mensen zouden gedwongen kunnen worden hun leefomgeving te verlaten.

100516SITE_greenwall

Volgens Elvis Paul Tangam, die namens de Afrikaanse Unie (AU) het project coördineert, gaat de groene muur dan ook om veel meer dan alleen bomen planten. „De Grote Groene Muur gaat over ontwikkeling”, zei hij vorige week in een interview met Public Radio International. Het is een manier om banen te creëren, om jonge mensen zinvol werk te geven en geld te laten verdienen, om ze een zinvolle plek te bieden in hun gemeenschap.

Luister hier naar het interview met Tangam:

„In de Afrikaanse context hebben jonge mensen, en zeker jonge mannen, de verantwoordelijkheid om voor hun familie te zorgen”, aldus Tangam. Maar als je geen werk hebt en je oogst ziet mislukken en je dieren ziet sterven, sta je volgens hem voor een onmogelijke keuze. Je kunt je aansluiten bij rebellengroepen als Boko Haram, of meegaan met de exodus van illegale migranten die hun heil in Europa gaan zoeken.

Ook Camila Nordheim-Larsen van de VN-conventie tegen verwoestijning (UNCCD) legt een verband tussen droogte en migratie. Volgens haar helpt het aanplanten van bomen om gemeenschappen weerbaarder te maken. „Het kan jonge mensen een reden geven om te blijven”, zei Nordheim-Larsen tegen persbureau Reuters.

„Een gebrek aan kansen jaagt ze juist weg.”

Critici vrezen dat de Groene Muur niet zal werken. Een vergelijkbaar plan in de jaren zeventig van de vorige eeuw werd een ramp. Er werden miljoenen bomen geplant, maar door gebrek aan onderhoud was een groot deel al binnen een paar jaar dood. Ook nu zou het plan volgens sommigen weer van bovenaf zijn opgelegd en te weinig steun krijgen van de lokale bevolking.

Maar veel betrokkenen ontkennen dat. Volgens het Sahara en Sahel Observatorium (OSS) wordt het initiatief nu juist wel gesteund door plaatselijke gemeenschappen. Zij voelen de gevolgen van klimaatverandering en beseffen de noodzaak om daar iets tegen te doen. Dat is ook de ervaring van Nora Berrahmouni van het Wereldvoedselprogramma van de VN. „De lokale bevolking is gemobiliseerd. Zij bepalen zelf wat er wordt geplant.”

De landen hebben allemaal hun eigen actieplannen geformuleerd, zegt AU-coördinator Tangam. „Dat was de fout van ontwikkelingshulp, mensen konden zich er niet mee identificeren. Deze keer wel. Dit is van ons.”

Volgens Tangam is 15 procent van het plan al gerealiseerd. „In Senegal is vier miljoen hectare grond langs de Groene Muur teruggewonnen”, zegt hij. „Ze hebben meer dan 27.000 hectare met inheemse bomen geplant, die geen irrigatie nodig hebben. Dieren die uit het gebied verdwenen waren, keren terug – zoals antilopen, hazen en vogelsoorten die mensen er al vijftig jaar niet meer hadden gezien.”

De Groene Muur gaat ook over het creëren van banen.

Elvis Paul Tangam, Afrikaanse Unie

Ontbossing is niet langer alleen een thema in het debat over de uitstoot van broeikasgassen. Het is waar dat de Groene Muur in Afrika mogelijk 250 miljoen ton kooldioxide zal absorberen. Dat zal helpen om klimaatverandering te voorkomen, maar het blijft een abstract getal.

De strijd tegen ontbossing kan alleen een succes worden als het direct iets oplevert voor de lokale bevolking. Dan wordt bomen planten een van de goedkoopste en snelste manieren om de opwarming van de aarde te voorkomen.