Vergruizing Britse politiek is ook een probleem voor EU

Een politiek tweestromenland van Labour en Conservatieven was het Verenigd Koninkrijk al niet meer. De uitslag van de jongste lokale verkiezingen laten zien dat die trend doorzet : grote partijen halen niet routinematig grotaantallen stemmen binnen. Lokale belangen en eigen thema’s scoren hoog. Binnen gevestigde partijen dreigt scheuring. De vaste rolverdeling tussen besturende partij van dienst en oppositie staat op losse schroeven. Het is noodzakelijk coalities te sluiten, maar die zijn al evenmin vanzelfsprekend. Je zou haast zeggen dat de Britten steeds Europeser worden.

De Engelsen gingen donderdag naar de stembus voor nieuwe gemeenteraden. Londenaren kozen ook een burgemeester. Schotten, Welsh en Noord-Ieren kozen regioparlementen, die twintig jaar geleden zijn opgetuigd met eigen volmachten om, zo was het idee, de middelpuntvliedende krachten in de Unie te bezweren.

Die kwestie is actueler dan ooit. Deze verkiezingen waren een peiling voor de stemming in het land voor het referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie, op 23 juni.

Mocht een Brexit-stem ervan komen tegen de wil van de pro-Europese Schotten, dan wil de Scottish National Party (SNP), een nieuw referendum over Schotse onafhankelijkheid uitschrijven. Om bij een ‘ja’ de Unie op te zeggen. Dat dreigement klinkt nu net iets minder hard. Want de SNP bleef de grootste partij, maar verloor de absolute meerderheid en zal om verder te regeren vermoedelijk een coalitie met de Groenen sluiten. Die krijgen daarmee ook zeggenschap over een pad naar Schotse onafhankelijkheid.

Het andere spektakel boven de Muur van Hadrianus was de terugkeer van de Conservatieven. In Schotland dreven ze, na jaren van irrelevantie, Labour naar een vernederende derde plaats en werden daarmee de facto de officiële oppositie.

Jeremy Corbyn, de omstreden Labourleider, troost zich met de winst van ‘zijn’ kandidaat Sadiq Khan als Londens burgemeester, maar deze lijkt meer gekozen op zijn personage – immigrantenzoon, succes van de Londense integratiemachine – dan politieke kleur.

Landelijk is Labour teruggedrongen in oude bastions in Noord-Engeland en Wales. De partij staat in Schotland zelfs voor een existentieel dilemma. Daar is ze kansloos tegen de SNP zolang ze niet opschuift naar onafhankelijkheid. Maar zolang ze de Unie niet krachtig steunt lekken er kiezers weg naar de Conservatieven, die daar geldt als de partij die het Koninkrijk coûte-que-coûte heel wil houden. Gevestigde partijen in andere Europese landen kunnen niet langer doen alsof dit een puur Brits probleem is.