Theater De Appel vecht terug, als vaker

De Appel gaat na negatief subsidie-advies weer de strijd aan om zijn voortbestaan.

Beeld uit de voorstelling ‘Op hoop van zegen’ van De Appel. De toneelgroep is verbijsterd over het negatieve subsidie-advies. Foto Leo van Velzen

Een overlevingsstrijd na een negatief subsidie-advies, dat is voor Toneelgroep De Appel geen nieuwe ervaring meer. Al meerdere keren in de 45-jarige geschiedenis knokte het gezelschap zich na een negatief subsidie-advies terug. Door massale steun van het trouwe publiek te organiseren, de juridische strijd aan te binden en geld op te halen bij de Vrienden.

Nu staat De Appel weer voor die uitdaging, deze keer nog moeilijker. De rijkssubsidie raakte het gezelschap vier jaar geleden al kwijt en bij het Fonds Podiumkunsten is geen nieuwe aanvraag gedaan, na signalen dat die kansloos zou zijn. De gemeente is het laatste vangnet.

‘Verbijsterd’ was de reactie van De Appel ruim een week geleden op het advies van de commissie Meerjarenbeleidsplan Kunst en Cultuur aan cultuurwethouder Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij). Daarin werd de wethouder geadviseerd om de aanvraag voor een jaarlijkse subsidie van 2,3 miljoen euro niet te honoreren.

Kort samengevat vond de commissie dat Den Haag naast Het Nationale Theater geen nood heeft aan twee stadsgezelschappen, dat de plannen van De Appel om naast de marathons langdurige festivals te organiseren te weinig vernieuwend zijn en dat de marathons door brede navolging niet meer onderscheidend zijn. Bovendien zou de in 2015 aangetreden artistiek directeur Arie de Mol meer artistiek-inhoudelijke vernieuwing mogen tonen.

„Dit advies is buitensporig negatief, dat roept vragen op over de achterliggende reden.”, zegt De Mol. „Het straalt in alles uit dat De Appel weg moet. De commissie schuift een belangrijk gezelschap met een eerbiedwaardige geschiedenis zomaar aan de kant, zonder enige waarschuwing.”

De Mol vindt dat hij te kort bij De Appel zit om beoordeeld te worden op de transitie die hij heeft ingezet. „Een gezelschap dat al ruim 45 jaar binnen een bepaalde structuur werkt, verander je niet zomaar”, zegt hij. „Ook vind ik het vreemde kritiek dat we nog geen concrete plannen hebben vanaf de zomer van 2018. Ik wil graag meer inhaken op de actualiteit, maar hoe kan ik nu voorspellen hoe de wereld er over vier jaar uitziet? Ik houd het met opzet open, juist omdat wij een eigen theater hebben en de programmering altijd kunnen omgooien.”

Net als zakelijk leider Fred van de Schilde begrijpt hij niet waarom hun plan voor langdurige festivals rond één thema als niet-vernieuwend wordt afgeserveerd. „Wij denken zo juist meer en diverser publiek te bereiken”, zegt Van de Schilde. „We organiseren in zo’n festival van een paar maanden naast een grote voorstelling matinees en lunchvoorstellingen voor ouderen. In het decor kunnen we overdag kindervoorstellingen houden. We hebben voor het Spanje Festival in 2017 al harde toezeggingen voor samenwerking met het Filmhuis, Korzo en muziekcentrum Musicon en met de opleidingen van Codarts in Rotterdam. Jonge regisseurs kunnen binnen het festival voorstellingen maken. Vertel mij wie zo’n festival organiseert.”

Voor de vorig jaar vertrokken artistiek leider Aus Greidanus is het negatieve advies een beetje een déja vu. „Elk gezelschap dat langer bestaat wordt soms de hemel ingeprezen en soms weer totaal verguisd”, zegt hij. In 2000 werd een negatief advies van de Raad voor Cultuur, anders dan vier jaar eerder, daadwerkelijk opgevolgd door het kabinet. De Appel liet een contra-expertise uitvoeren en vocht de afwijzing tevergeefs bij de bestuursrechter aan.

In 2004 werd De Appel, na het grote succes van de eerste theatermarathon Tantalus, juist met de beoordeling ‘dat een negatief advies ook louterend kan werken’ weer rijkssubsidie toegekend. Die verloor het vier jaar geleden. De Vrienden haalden in 2012 1 miljoen euro op. Dat was voldoende om opheffing te voorkomen.

De Appel zal reuring gaan maken om de publieke opinie te bewerken. „We zullen alle bezoekers van Decamerone, dat 4 juni in première gaat, oproepen tot steun. En we laten nog een nieuw kort stuk schrijven door Erik-Ward Geerlings, waarmee we iets over de huidige situatie willen vertellen en aandacht proberen te krijgen”, zegt Van de Schilde. „Maar we kunnen de Vrienden niet keer op keer om geld vragen.”

Vandaag komen de directie, de raad van toezicht, het bestuur van de vriendenvereniging en van de Stichting Exploitatie Appel Theater bijeen om zich op andere acties te beraden. Wordt weer een juridische actie overwogen? Van de Schilde: „Vooralsnog wil ik het van de positieve kant benaderen, vanuit onze eigen kracht.”

Daarmee zal De Appel allereerst de wethouder moeten overtuigen. Mocht dat niet lukken, dan kan nog een lobby richting gemeenteraad worden gevoerd. „Onbestaanbaar”, reageerde fractievoorzitter Robert van Asten van de grootste collegepartij D66 al. Coalitiepartner PvdA is voorzichtiger. „Eerst wil ik meer argumenten van De Appel horen en de commissie spreken”, zegt cultuurwoordvoerder Bülent Aydin.