Cultuur

Interview

Interview

Een Braziliaanse onderzoeker houdt een pot met Aedes aegypti omhoog, de mug die zika kan overbrengen.

Foto AFP

Lab-onderzoek zika komt op stoom

Het wensenlijstje van de wereldgezondheidsorganisatie over onderzoek naar zika wordt al aardig vervuld.

De onderzoeksmachine naar zika die werd aangezet nadat de wereldgezondheidsorganisatie WHO de zika-epidemie in Latijns-Amerika begin februari tot een internationale noodsituatie uitriep, begint goed op stoom te komen. Tientallen onderzoekslaboratoria over de hele wereld komen nu met inzichten in het ziektemechanisme, nieuwe tests en bestrijdingsmethoden.

Zika is lang beschouwd als een vrij onschuldige infectie. Dat veranderde plotsklaps toen artsen in Brazilië vorig jaar een ongewone toename van kinderen met microcefalie (een groeiachterstand die de hersenen treft) zagen en het verband legden met zika-infectie van de moeder tijdens de zwangerschap.

Nog altijd is er geen direct bewijs dat het virus zulke afwijkingen kan veroorzaken, maar nieuwe laboratoriumonderzoek versterkt wel de vermoedens dat dat echt zo is. Wat er zich precies in een embryo voltrekt als een vrouw tijdens haar zwangerschap geïnfecteerd raakt met zika, wordt in het lab onderzocht worden met celkweken of proefdieren.

Zikamuis

Britse onderzoekers onder leiding van Roger Hewson van Public Health England in Porton Down hebben nu een laboratoriummuis ontwikkeld met een mutatie in zijn afweersysteem die hem gevoelig maakt voor zika (van nature zijn muizen dat niet). In PLOS Neglected Tropical Diseases van vorige week donderdag rapporteren zij dat het zikavirus zich in de zogeheten A129-muis ophoopt in het brein, tot concentraties die meer dan tien keer hoger zijn dan de niveaus in het bloed. Alle geïnfecteerde A129-muizen overleden binnen zes dagen aan de infectie, terwijl gewone muizen geen enkel ziekteverschijnsel vertoonden na infectie.

Amerikaanse biomedici van de University of California in San Diego onderzochten zika-infecties met menselijke organoïden, een soort minihersentjes in kweek. Ze ontdekten dat het virus een immuunreceptor op het celoppervlak van neurale stamcellen kaapt, waardoor deze cellen een zelfvernietigingsprogramma starten, schreven ze vrijdag in Cell Stem Cell. Dit is een belangrijke aanwijzing hoe het virus embryonaal hersenweefsel kan beschadigen.

Wensenlijstje

Op het wensenlijstje van de WHO staan behalve meer inzicht in de ziektemechanismen, ook de ontwikkeling van een betrouwbare test voor zika en nieuwe manieren om verspreiding van het virus tegen te gaan. Onderzoekers van het Wyss Institute van Harvard University ontwikkelden een concept voor een genetische test die in bloed of speeksel virus kan opsporen. De test bestaat uit een handzaam kaartje, dat kan worden meegenomen naar afgelegen gebieden. Gevriesdroogd blijft deze een jaar houdbaar, en de test werkt om virus op te sporen in monsters van apen, schreven de onderzoekers vrijdag in Cell. Ze verwachten dat de test „binnen enkele maanden” gereed kan zijn.

Maar het meest hoopgevend is misschien wel het laboratoriumnieuws van Braziliaanse onderzoekers uit Fiocruz in Belo Horizonte. Zij rapporteerden vorige week woensdag in Cell Host & Microbe dat de Wolbachia-bacterie de overdracht van zika door de Aedes aegypti-mug kan blokkeren. De Wolbachia-bacterie infecteert de insecten en wordt via de eitjes aan de volgende generatie doorgegeven. Met bacterie blijken muggen minder goed virussen en malariaparasieten over te brengen. Dat deze truc ook werkt voor de zikavirusstammen die momenteel in Brazilië circuleren is een opsteker. Maar, waarschuwen de onderzoekers zelf, de methode is niet waterdicht. Met Wolbachia alleen zal het niet lukken het zikavirus uit te roeien.