Gesuikerd verhaal asielzoekers Vlieland in De Reünie

De reünie van het AZC in Vlieland (KRO-NCRV).

Hoe het positieve verhaal, over een onderwerp dat doorgaans in argwaan en negativiteit gedompeld is, toch gaat tegenstaan. Hoe goede bedoelingen het genuanceerde verhaal overschaduwden. Dat verhaal moet verteld worden over de aflevering De Reünie (KRO-NCRV) van zondag.

Deze aflevering was geen reünie van klasgenoten, maar van mensen die in 2002 samen in een klein Vlielands asielzoekerscentrum zaten. De gesprekken gingen dus niet over de spetter van de klas, met een lach en een traan, maar over de weg van Somalië, Eritrea, Syrië, of het Oostblok naar Vlieland – en de weg er weer vandaan. Evident urgent, maar eigenlijk verdroeg het format die goede bedoelingen niet.

Eerst het spannende verhaal. Tientallen asielzoekers werden naar Vlieland gebracht, om daar in een azc het besluit over hun verblijfsvergunning af te wachten. De eilandbevolking nam ineens met tien procent toe. „Zouden we welkom zijn of niet?”, vroeg Karam uit Syrië zich destijds af. Zijn eerste indruk, vertelt hij nu: „Aardige gezichten.” En dan, zo snel dat er iets ingekort lijkt, de ontknoping van het feelgoodverhaal: „Mooie tijd hebben we daar gehad. Wij waren van harte welkom op Vlieland.”

Daarop ligt de nadruk: de Vlielanders waren heel erg lieve mensen. Vooral dokter Deen. De eilandarts uit de MAX-serie bestaat echt, heet John en was voor veel asielzoekers een steun en toeverlaat. Hij zit ook aan een tafeltje: een lieve opa. Hij vertelt over Mariam, uit Somalië, destijds twaalf, nu twee bankjes verderop. „Toen zei ze: ‘Ik ben zo verdrietig, alle mannen zijn slecht. Ze hebben mijn vader vermoord en nou schelden ze me ook nog uit voor Bin Laden.’” Maar in dezelfde adem verheugde ze zich op het Vlielandse folklorefeest van diezelfde avond, en dokter Deen voegt met twinkelende ogen toe: „Asielzoekerskindertjes deden mee!”

Dat is het verhaal dat presentator Patrick Lodiers graag hoort: de gemeenschap die hen met open armen ontving, het onschuldige kind dat ondanks alles vrolijk kan blijven. Positief!

Maar dat gaat wringen. De verhalen van de asielzoekers, een paar minuutjes per persoon, worden wel erg gemakkelijk in bekende patronen geduwd – de facto reduceer je ze zo tot klassenanekdotes. Terwijl de Bosnische Belma, teruggekeerd in het land waar ze niet meer thuishoort, ook fundamenteel ontheemd is. En hoe zat het met die Bin Laden-belediging? En hoe keken de 420 mensen die een bezwaarschrift tegen het azc ondertekenden ertegenaan? Die verhalen blijven achterwege.

Natuurlijk vertellen de verhalen van de ‘succesvolle’ asielzoekers ook iets over wat er in het Nederland van nu gebeurt. Dat mensen protesteren tegen gezichtloze groepen, maar niet tegen de buurman – die is altijd de goede uitzondering, zo’n lieve man. Maar in een tijd van extreme polarisatie rond asielzoekers moeten hun verhalen zorgvuldig verteld worden, zonder opgelegde clichés. De Reünie heeft het goed bedoeld met deze geëngageerde aflevering, maar om niet schadelijk en wel relevant te zijn had er ruimte moeten zijn voor argwaan.