‘Alle Panama Papers openbaren zou onverantwoordelijk zijn’

Interview Hamish Boland-Rudder, ICIJ Een deel van de database van de Panama Papers wordt openbaar. Zijn de belangrijkste verhalen niet al geschreven?

Een activist protesteert tegen offshoreconstructies voor het hoofdkantoor van de Europese Commissie in Brussel Foto AFP

De deur naar de Panama Papers staat vanaf deze maandag op een kiertje. Geïnteresseerden via een openbare database een glimp opvangen van de 11,5 miljoen gelekte documenten uit de interne administratie van het juridisch advieskantoor Mossack Fonseca, maar volledige toegang krijgen ze niet.

De database, die om acht uur ‘s avonds online gaat, bevat de namen van 214.000 vennootschappen die Mossack Fonseca in Panama oprichtte en de daaraan verbonden personen. Dat is cruciale informatie voor iedereen die onderzoek doet naar offshoretransacties. Omdat belastingparadijzen geen gegevens openbaar maken over wie de eigenaar is van in het land opgerichte bedrijven, kunnen ’s werelds rijken en machtigen via deze offshorebedrijven hun vermogen verborgen houden voor bijvoorbeeld belastingautoriteiten.

Een van de voeten achter de deur behoort toe aan de Australische journalist Hamish Boland-Rudder. Hij werkt bij het International Consortium of Investigative Journalists (ICIJ), het 11-koppige team dat vanuit Washington het onderzoek naar de Panama Papers leidt en verantwoordelijk is voor de publicatie van de database. „Het zou onverantwoord zijn om alle documenten te openbaren”, vertelt hij aan de telefoon. „Ze bevatten veel persoonlijke informatie, zoals paspoortgegevens, creditcardnummers en bankgegevens. En het is absoluut ondoenlijk om die gegevens op alle pagina’s weg te lakken vanwege de enorme omvang van het lek.”

Tot nu toe kregen 370 journalisten exclusief toegang tot de documenten, en dat leverde voldoende nieuwswaardige verhalen op. Waarom maakt het ICIJ toch een deel openbaar?

„Er is een duidelijk openbaar belang om de informatie te delen. Belastinginspecteurs kunnen met deze data fraude bestrijden omdat ze nu personen aan offshorebedrijven kunnen verbinden. Hier gaan veel rechtszaken van komen.”

Beeld: Studio NRC

Ook de Nederlandse voetballer Clarence Seedorf wordt genoemd in de Panama Papers. Beeld: Studio NRC

„Maar het openbaar belang reikt nog verder. We hebben bijvoorbeeld kunnen laten zien hoe crimineel geld via offshorebedrijven wordt weggesluisd. En de data kunnen ook relevant zijn voor zoiets gewoons als echtscheidingszaken, waarin echtgenoten hun vermogen voor hun partner verborgen houden.”

Zijn de belangrijkste verhalen niet al geschreven door de journalisten die wel toegang kregen tot alle documenten?

„We weten zeker dat er meer verhalen in deze data zitten dan de bij ons aangesloten journalisten hebben verteld. Reken maar uit. 370 journalisten die meer dan 200.000 bedrijven onderzoeken. Onderzoek naar offshorebedrijven is complex en tijdrovend. We hebben onmogelijk alles kunnen opdiepen.”

panamapapers2

Het opzetten van offshorebedrijven is legaal. Toch is iedereen die nu opduikt in deze database per definitie verdacht. Dat kan leiden tot een heksenjacht.

„We zijn heel open over het feit dat er legitieme redenen zijn om offshorevennootschappen te gebruiken. Ik hoop vooral dat onze publicaties de discussie bevorderen over de nadelen van sommige constructies. Het gaat uiteindelijk over de vraag hoeveel transparantie we wenselijk vinden. We kunnen die vraag beter beantwoorden nu we een idee hebben van hoe wijdverbreid de frauduleuze en criminele activiteiten zijn die via deze constructies worden begaan.”