‘Op de voetbalclub hoor je hoe het zit’

Vier jaar leidde hij de FNV, als specialist in het bestrijden van chaos. Maar ook van ongelijkheid? Winst gaat nog steeds niet naar het ‘werkende volk’.

Ton Heerts: „Het is onze fundamentele opdracht om de ongelijkheid niet te laten groeien en als die er is, te repareren.” Foto Olivier Middendorp

Of Ton Heerts, vertrekkend voorzitter van de FNV, zin zou hebben om nu eens een club te leiden die níét in de problemen zit?

Een harde lach, geen antwoord.

De grootste vakbeweging van Nederland (1,1 miljoen leden) was door ruzies bijna uit elkaar gevallen toen hij er in 2012 interim-voorzitter werd. Als commissaris probeert Heerts nu om FC Twente van de ondergang te redden. Zoals het hem eerder lukte bij de Apeldoornse Boys: failliet toen hij er in 2009 voorzitter van werd, financieel gezond bij zijn vertrek vorig jaar. Al mislukten een paar weken geleden wel de fusiebesprekingen met AVV Columbia. Heerts was daar in zíjn tijd mee begonnen.

Zijn zoon speelt in A1, hij is zelf ‘lid voor het leven’ van de Apeldoornse Boys. Voor dit vraaggesprek zit hij in de kantine aan een lange tafel. „Op zaterdag is dit de Stammtisch. Daar zit Gerrit en daar Harry. En Herman, de gebroeders Van Elburg.”

Bij de Boys hoorde Heerts de afgelopen jaren dat het „in Den Haag weer mooi lull’n” was, afgelopen week – en hoe het écht zit. Daar ontmoette hij mannen die vast werk hadden in de bouw en na hun ontslag als zzp’er mochten terugkomen. De vicevoorzitter werkt bij netwerkbeheerder Liander. „Dan ging het dus ook over de topsalarissen daar.”

Het allermooiste van zo’n club: „Het is een van de weinige plekken waar arm en rijk en zwart en wit nog door elkaar heen lopen.”

Al zijn er grenzen aan. Nederlands-Turkse kinderen, zegt hij, beginnen bij de Apeldoornse Boys. „En daarna sluiten ze zich vaak aan bij SV Turkse Kracht. Dat is allemaal prima. Maar als ik Turken in Nederland hoor praten over hun president en ze bedoelen Erdogan, dan denk ik: wat is dit? Ik maak me zorgen over die soms blinde loyaliteit aan Erdogan.”

Heerts was in 2012 opvolger van Agnes Jongerius, die was opgestapt na een felle machtsstrijd over een pensioenakkoord. Ondanks de chaos bij de FNV sloot hij in 2013 een sociaal akkoord met de werkgevers en het kabinet. Zijn taak was: de radicalen en gematigden in de vakbeweging bij elkaar brengen en de macht van de grootste FNV-bonden beter verdelen. Eind 2014 lukte het Heerts om Bondgenoten (industrie, metaal, vervoer, agrarisch, handel en diensten), Abvakabo (publieke sector) en Bouw, plus de bond Sport, te fuseren tot één grote ‘ongedeelde vakbond’. Al ging het bijna mis: bij de eerste stemming bij Bondgenoten waren er acht stemmen te weinig voor een fusie. Zes weken later was er een nieuwe stemming en kwam de fusie er wel.

Heerts, oud-beroepsmilitair, is ook directeur van het Nationaal Fonds voor Vrede, Vrijheid en Veteranenzorg. Dat blijft hij doen. Net als zijn (onbetaalde) werk voor FC Twente.

Had u niet beter langer bij de Apeldoornse Boys kunnen blijven, om ook daar de fusie te laten lukken?

„Ik kreeg ook FC Twente en ik kan mezelf niet in tweeën splitsen. De leden stemden onder meer tegen omdat de jaarcontributie bij een fusie met 71 euro zou stijgen. Dat begrijp ik wel. De penningmeester moet veel contributie ophalen bij stichtingen, omdat veel ouders er geen geld voor hebben. Er worden ook ruilbeurzen van schoenen gehouden, zodat die jongens hier toch een balletje kunnen trappen.”

Heeft de groeiende ongelijkheid in Nederland invloed op het werk van de vakbeweging?

„Ja. Het is onze fundamentele en principiële opdracht om de ongelijkheid niet te laten groeien en als die er is, te repareren.”

Dat is dan tot nu toe niet gelukt.

„Nou ja, wij kunnen ook niet alles. Alleen samen met de politiek. Ik weet wel: wij zijn met het CNV nog de enige goede vakbond in ons land. We gebruiken al onze middelen, ook staken, voor de mensen die het moeilijk hebben.”

Wat kun je als vakbeweging wél doen tegen ongelijkheid?

„Ik denk dat we andere strategieën moeten proberen, de geldstromen beter volgen. Ik was laatst in Amerika. Grote bedrijven, de Starbucksen van deze wereld, denken ook niet in borders. Als jij het fiscale klimaat zoekt op een eiland waar zandpaden de norm zijn, en hier de beste voorzieningen wilt hebben, is er iets mis. Wij zullen ook moeten leren om grensoverschrijdend te staken.”

Ondertussen daalt bij de FNV het ledenaantal maar door.

„De daling valt mee en op 1 mei zijn we begonnen met de grootste ledenwerfcampagne ooit. Een miljoenencampagne. Ik ben ervan overtuigd dat die succesvol wordt.”

Hoeveel miljoenen kost die campagne?

Heerts steekt vier vingers in de lucht, achter de rug van zijn woordvoerder. Die zegt: „Een paar miljoen.”

De cao-lonen kunnen de inflatie al jaren maar net bijbenen, netto is er niets bij gekomen. Wat zegt dat over de kracht van de vakbeweging?

„Netto gaan we de goede kant op. Na de crisis was dat ingewikkelder. Maar De Nederlandsche Bank zegt nu ook dat de lonen meer hadden kunnen stijgen en in ons ledenparlement is het daar vaak over gegaan. Een deel van de winsten is niet ten gunste gekomen van het werkende volk. Dat is naar de bazen en aandeelhouders gegaan en daar moeten wij massaal op toezien.”

Heeft de vakbeweging dan genoeg gedaan?

„We hebben verantwoorde looneisen gesteld en dat zullen we blijven doen. We hebben er flink voor geknokt. Denk maar aan de politieacties over het loonakkoord voor ambtenaren. In de metaal hadden we de langste staking ooit.”

Waar staat de FNV nu als het over zzp’ers gaat? U noemt hen de dagloners van 1900...

„Ja.”

...en aan de andere kant is er een bond voor: FNV Zelfstandigen?

„Ik vind het heel mooi dat ik het begin van de fusie met die bond nog ga meemaken. We komen met een groot zzp-expertisecentrum. Ik zou het prima vinden, nee toejuichen, als zelfstandigen in de FNV in heel veel sectoren de normaalste zaak van de wereld worden.”

Als hun aantal maar niet stijgt?

„Het gaat mij niet om hun aantal, het gaat mij erom dat ze eerlijke tarieven hebben en zich kunnen verzekeren en pensioen opbouwen. Als hun fiscale voordelen worden gebruikt als loonkostensubsidie op hun uurloon, hebben we een big issue.”

Ton Heerts staat bekend als joviaal, vriendelijk – soms driftig. Zeker níét als een klager. Maar als je het hem vraagt? Ja, hij slaapt al een paar weken slecht: over FC Twente heeft hij „echte kopzorgen”. En na de fusie van de meeste FNV-bonden in één vakcentrale verdween er een managementlaag waardoor veel mensen nu denken dat ze hém moeten hebben als er iets is. Daar word je óók moe van.

In het vraaggesprek kijkt hij voortdurend op zijn telefoon. „De burgemeester van Enschede belt. Die moet ik terugbellen.” Eén keer zegt hij geïrriteerd, na weer een blik op zijn telefoon: „Ze moeten mij niet allemaal gaan zitten app-en over het overleg dat niet doorgaat.”

Heerts zei ooit dat hij „de hoogste prijs” had betaald voor zijn drukke leven: hij was gescheiden van zijn vrouw. Ze kwamen later toch weer bij elkaar en Heerts zou zich meer bemoeien met zijn gezin. Dat lukt, zegt hij. Al is hij door de week zelden thuis rond etenstijd. „Met mijn oudste jongen ga ik naar voetbal, met de jongste naar tennis en zwemmen. En het contact zit niet alleen in thuis zijn. Het zit soms ook in even bellen voor het slapen gaan.”

Heerts is bijna vijftig, nog lang niet aan het eind van zijn carrière, en hij heeft nu al zin in zijn verjaardag. „Met veel schlagers en veel Jantje Smit.” Hij stopt niet bij de FNV om meer tijd te hebben. Er is hem al een nieuwe baan aangeboden. De gesprekken daarover lopen nog, Heerts wil er niets over zeggen.

U gaat nu de PvdA redden?

„Ha, ha.”

Als oud-Tweede Kamerlid voor de PvdA maakt u zich vast zorgen: de partij staat al zo lang zo laag in de peilingen.

„Het is verre van leuk. Maar uiteindelijk zullen daar ook mensen opstaan die het oorspronkelijke sociaal-democratische gedachtengoed verder helpen.”

Vindt u niet dat Diederik Samsom dat kan?

„Dat weet ik niet. Een partij hangt niet af van één persoon, net zo min als de FNV alleen afhangt van Ton Heerts. Samsom doet het op heel wat punten goed, maar of hij lijsttrekker wordt, dat is iets van het najaar. En wat die andere mensen betreft: Lodewijk Asscher kan niet op mijn afscheid zijn omdat hij dan in Wenen is voor een bespreking over de detacheringsrichtlijn (om de rechten van Nederlandse werknemers te verdedigen, red.). In het Europees Parlement is Agnes Jongerius nu rapporteur over dat gelijke loon voor hetzelfde werk.”

Wat wilt u daarmee zeggen?

„Asscher werkt op de ene plek aan de goede zaak, Agnes op de andere. Ahmed Aboutaleb weer op een andere plek. En hier in Apeldoorn zit een PvdA-wethouder. Er zijn een hoop goeie mensen in de PvdA. De partij is meer dan Diederik Samsom, gelukkig.”