Simone Lamsma: “Ik ben blij dat ik terug ben gegaan”

Violiste Simone Lamsma (1985), die twee concerten geeft in Nederland, brak door in het jaar dat haar vader overleed. „Muziek maken is wat ik het liefste doe, maar voor dit gemis bood het geen troost.”

Eerste viooltje

„In mijn familie kwamen geen professionele musici voor. Mijn ouders hadden een klein tandtechnisch bedrijf in Burgum, Friesland. Ik was twee toen ik een jongetje viool zag spelen op tv en wist meteen: dat wil ik ook. Ik bleef volhouden. Omdat ik me verveelde op school – ik heb uiteindelijk twee klassen overgeslagen – zei de meester: geef haar toch een viooltje. Op mijn vijfde had ik mijn eerste, mijn ouders voelden hoe belangrijk het voor me was. Ik was zo’n kind dat aan alles mee wilde doen: ik speelde in een orkest, zat op pianoles, kreeg theorieles en ik had een druk sociaal leven. Nu pas besef ik hoe hectisch het voor mijn familie is geweest.”

Kostschool

„Mijn ouders kwamen met het idee om eens rond te kijken bij de Yehudi Menuhin School voor jong talent in Surrey, Engeland. Maar de school zei: dat doen we niet, er worden hier zo weinig kinderen toegelaten, stuur eerst maar een cassettebandje. Dat deed ik en vanaf mijn elfde zat ik daar. Ik voelde me omgeven door muziek en kinderen die dezelfde passie hadden als ik. Het was een kostschool, maar niet streng – zo heb ik het in ieder geval niet ervaren, ik hield van discipline. We hadden een individueel lesrooster, in het weekend waren er orkestrepetities, er waren veel uitjes en als je zin had kon je de stad in. Er zat zoveel talent: Alina Ibragimova, Sasha Sitkovetsky, Nicola Benedetti… Mijn ouders zag ik na zes weken als we vakantie hadden.”

Vader

„Het was na iedere vakantie weer moeilijk om terug naar Engeland te gaan. Zeker in het begin had ik veel heimwee, absoluut. Ik belde elke dag naar huis, het heeft ze handenvol geld gekost. Wat ze ervoor teruggekregen hebben? Een gelukkig kind, denk ik. Mijn ouders zeiden altijd: als je je bedenkt, prima, dan kom je lekker terug. Toch kwam dat nooit in me op. Na de Yehudi Menuhin School heb ik verder gestudeerd in Londen, aan de Royal Academy of Music, en toen ik daar klaar was, voelde ik dat ik terug moest naar Friesland, tijd inhalen. Mijn ouders waren blij verrast. Ik was 21, had tien jaar in Engeland gewoond. Ik ben heel blij dat ik teruggegaan ben. In 2009 overleed mijn vader, heel onverwacht. Hartfalen. Zo hebben we nog een paar mooie jaren samen gehad.”

Zomergasten

„Mijn vader overleed in de periode dat mijn carrière echt op gang begon te komen. Alles ging ineens heel snel. In 2007 had ik voor het eerst met dirigent Jaap van Zweden samengespeeld en in 2009 nodigde hij mij uit om in Zomergasten op te treden. Ik dacht aan mijn ouders, die hebben zo gigantisch hard gewerkt om dit mogelijk te maken. Dan zijn we eindelijk op het punt dat we kunnen genieten van wat we hebben bereikt en dan is mijn vader er niet meer. Het eerste jaar na zijn dood vond ik het moeilijk om muziek te maken. Het is wat ik het liefste doe, het is mijn manier om me uit te drukken, maar voor dit gemis bood het geen troost. Bij alle muziek had ik zoveel herinneringen, zoveel emoties.”

Fries

Foto Otto van den Tooren

„Ik denk wel dat mijn doorbraak in Nederland iets langer heeft geduurd door mijn jaren in Engeland. Al heb ik hier wel regelmatig opgetreden. Toen ik vijftien was soleerde ik al bij het Noord Nederlands Orkest, op mijn zeventiende won ik het Oskar Back Concours. Maar het voelde voor veel mensen blijkbaar toch alsof ik ver weg was. Ik heb me altijd heel Nederlands gevoeld, heel Nederlands en heel Fries, al heb ik nog steeds weleens moeite me in het Nederlands uit te drukken omdat ik zo lang weg ben geweest. Ik heb een sterk wortelgevoel. Sommige mensen kunnen zich overal thuis voelen. Ik moet bij de mensen zijn van wie ik hou.”

Jaap van Zweden

„Wat Jaap in mij zag? Ik heb het hem nooit gevraagd. Dat hoeft ook niet, wij hebben heel weinig woorden nodig, muzikaal voelen we elkaar gewoon heel goed aan. Het is iets in de ziel, in ons karakter dat matcht. Hij is zelf violist geweest en weet echt alles over vioolspelen, hij weet hoe hard je moet werken om iets te bereiken. En hij hoort alles. We delen een innerlijke drang om muziek te maken, we zijn allebei nuchter en perfectionistisch. Nee, ik ben nog niet gebeld door het New York Philharmonic (Van Zweden wordt daar chef-dirigent, red.). Wie weet komt dat nog. Maar het maakt niet uit, ik heb met Jaap al zoveel mooie concerten gedaan, ik kan niet beschrijven hoe dankbaar ik hem daarvoor ben.”

Uitdaging

„In februari werd ik gebeld door het Orchestre National de Lyon. Of ik kon invallen in het Vioolconcert (2014) van Michel van der Aa. Dan moet je snel bedenken: heb ik de tijd, ligt het mij? Ik had maar een week om het in te studeren, maar ik hou van een uitdaging. Michel heeft het gecomponeerd voor Janine Jansen, je ziet aan alles dat hij haar in gedachten had, het is heel energiek. Toch voel ik me niet belemmerd om het op mijn manier te doen. Wij zijn muzikaal twee heel verschillende persoonlijkheden.”

Concurrentie

„Ik heb er nooit moeite mee gehad dat er meer mensen zijn die heel goed viool spelen. Ik heb er ook nooit aan getwijfeld dat er genoeg ruimte is voor meer Nederlandse violisten om wereldwijd ‘mee te doen’, of hoe je dat ook noemt. Voor Janine heb ik ontzettend veel respect, voor al mijn violistencollega’s trouwens. Toen ik heel jong was ben ik een seizoen lang samen met haar solist geweest bij een jeugdorkest. Een paar jaar geleden zag ik haar weer op het Amerikaans consulaat. We moesten allebei een visum hebben. Dat zijn de plekken waar je elkaar tegenkomt als reizend musicus.”

Sjostakovitsj

„Vrijdag speel ik in Utrecht het Eerste vioolconcert van Dmitri Sjostakovitsj. De opname komt ook op cd uit. Ik heb wel wat met de meer beladen werken. Sjostakovitsj hield de partituur bewust achter omdat de Sovjets het af zouden keuren. Het is zo donker. In al zijn muziek zit zoveel ironie en sarcasme, je weet nooit of een vrolijke melodie echt vrolijk is. Als mensen mij vragen of je kan genieten van klassieke muziek zonder dat je er iets van weet, zeg ik altijd ja. Maar bij Sjostakovitsj moet je je wel bewust zijn van de achtergrond, de onderdrukking van kunstenaars in de Sovjet-Unie, om de muziek echt op waarde te schatten.”

Reizen

„Dat ik op zoveel mooie plekken muziek kan maken, dat zou ik niet willen missen, maar het fijnste aan op reis zijn, is thuiskomen. Ik woon in Haarlem nu. Waarom? Eerlijk? Omdat het dicht bij Schiphol is. Ik mis Friesland weleens: ik hou van de ruimte daar, de rust, de horizon. Maar als je zo vaak onderweg bent, is het niet te doen. Ik heb een mooi plekje gevonden met uitzicht op het Spaarne, op het water. Het is knus, maar als je naar buiten kijkt, krijg je toch dat weidse gevoel. Toch een beetje Friesland.”