Het is dringen voor een stilteplek

Waar kun je nog studeren zonder afgeleid te worden door sociale media? Met het eindexamen voor de deur onderwerpen scholieren zich vrijwillig aan toezicht in de bibliotheek.

Gymnasiast Jolan Bosgraaf studeert voor haar eindexamen in de Openbare Bibliotheek bij het Centraal Station in Amsterdam. Foto Olivier Middendorp

Tring! Een belletje rinkelt, er wordt gezucht, boeken en laptops klappen dicht. Pauze. Over een kwartier gaan de leerlingen op de zesde etage van de Openbare Bibliotheek Amsterdam (OBA) weer verder met leren. Een groot deel van hen leert voor het centrale eindexamen dat donderdag begint.

De scholieren doen mee aan StudyShare: onder toeziend oog van een surveillant studeren in een afgesloten zaal. Drie blokken stilte van drie kwartier, daartussen pauzes van vijftien minuten. Wie dat wil kan zijn telefoon inleveren. Deelnemers moeten zich bij de balie inschrijven. Het eerste blok van dit jaar, afgelopen dinsdag, zat direct vol.

Scholieren zijn snel afgeleid; social media, chatten, gamen – de verleidingen zijn zo groot dat veel eindexamenkandidaten tegenwoordig bibliotheken opzoeken. De stilte en concentratie van andere bezoekers werken aanstekelijk, zeggen leerlingen. En met zo veel discipline om je heen pak je minder snel je telefoon.

Mona Basikhasteh (18) leert voor haar vwo-wiskunde-examen, en doet mee met de StudyShare in de OBA. „Thuis kan ik me niet goed concentreren”, zegt ze. „Ik moet ergens zijn waar ik gemotiveerd word. Mijn laptop en alle vormen van social media aan de kant, want ik vind het zonde als ik helemaal hierheen kom en dan niks doe.”

Ook Jolan Bosgraaf (18), die op het Barleaus Gymnasium zit, raakt thuis snel afgeleid. Dan hangt ze de hele ochtend op Facebook of kijkt YouTube-filmpjes, en al die tijd begint ze niet met leren. Hier start het studieblok om tien uur, dus dan moet ze wel. „Ik moet goede cijfers halen, want ik heb een aanbod gekregen van de Universiteit van Edinburgh. Voor een studie Filosofie en Taalwetenschappen. Dan moet ik wel cum laude slagen.”

Sociale controle

Studeren in een studieruimte of bibliotheek is populair. Ook zonder StudyShare. Neem de Openbare Bibliotheek aan het Spui in Den Haag waar het zo vlak voor de eindexamens „echt afgeladen is”, zegt directeur Charles Noordam. De afgelopen jaren komen hier steeds meer studenten en scholieren om te studeren. Het bezoekersaantal is met tien procent toegenomen, vertelt hij. Op de vijfde verdieping is een speciale studieverdieping. „Leerlingen kunnen hier in alle rust leren. En de koffie is van super kwaliteit.” Bovendien is de sociale controle groot, zegt Noordam. Overlast is er op de vijfde „praktisch nooit”. Bezoekers letten op elkaars spullen als iemand naar de wc moet. „Iedereen zit uiterst geconcentreerd te werken. We hebben nu 450 studieplekken en willen graag uitbreiden.”

In andere steden weten scholieren ook universitaire bibliotheken te vinden. Zo bezetten ze geregeld de studieplekken van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Ook de Universitaire Bibliotheken van Leiden zijn populair onder scholieren, vertelt woordvoerder Erik Weber. Zij kunnen, net als niet-Leidse studenten, een toegangspas kopen voor 30 euro per jaar.

In de Universiteitsbibliotheek aan de Witte Singel in Leiden is het vooral tussen 11.00 uur en 14.00 uur erg druk, vertelt Weber. Digitale plattegronden geven precies aan welke van de in totaal 1.184 plekken bezet zijn. ‘Handdoekje leggen’ is verboden: als je langer dan twintig minuten van je plek bent, stoppen medewerkers je spullen in een mandje. Ook andere bezoekers mogen spullen dan aan de kant schuiven. „Sommige bibliotheken gebruiken hiervoor een soort parkeerschijf, waarop je aangeeft hoe laat je bent weggegaan”, zegt Weber. „Maar dat vonden wij te betuttelend.”

Whatsapp en Snapchat

Terug naar de openbare bibliotheek in Amsterdam, waar het tijdens toetsperiodes zo vol zit dat de bibliotheek andere bezoekers geen plek durft te garanderen. Frank Verbeek werkt er als bibliothecaris en bedacht het populaire StudyShare – leren met een surveillant. Verbeek zag zoveel scholieren en studenten worstelen met hun concentratie, dat hij ze een disciplinerend duwtje in de rug wilde geven. Vorig jaar was de eerste proef en die werd een succes. Leerlingen (vooral meisjes) schreven zich studieblok na studieblok in en verlieten ’s avonds laat pas de bibliotheek.

Dat om de driekwartier een belletje rinkelt, is zowel prettig als vervelend, zegt deelnemer Mona Basikhasteh. „Als de bel gaat zit je er meestal net goed in. Maar je komt er ook door in een ritme. En je geeft jezelf niet te veel pauze.”

Ook de studieplekken zonder belletje zijn populair. Frederique Verhoeven (18) zit aan een lange tafel te werken met klasgenoot Erzie de Jong (18). Vwo-geschiedenis: van prehistorie tot nu. In de bieb hangt een fijne sfeer, zegt Frederique: iedereen leert. „Thuis loopt je moeder langs: doe even dit, ruim dat even op. Het scheelt echt als je hier zit.” Op Whatsapp en Snapchat reageert ze even niet. „Dan krijg je op een gegeven moment ook niks meer binnen. Thuis haal ik het allemaal wel weer in.” Ze heeft een schema gemaakt, met wat ze wanneer moet doen. Houdt ze zich eraan, dan kan ze volgend jaar hopelijk beginnen met bedrijfskunde in Rotterdam.

Een paar meter verderop zitten havo-leerlingen Karima El Bakkali (19) en Marina Boules (18) van het Cartesius Lyceum in Amsterdam-West. Ze zijn naar de bibliotheek gekomen omdat hun docent wiskunde hier vandaag rondloopt, om vragen te beantwoorden. Meestal leren ze gewoon thuis.

Is afleiding daar een groot probleem? Marina: „Ik heb een app waarmee ik precies kan zien hoe lang ik op mijn telefoon zit. Dat probeer ik zo laag mogelijk te houden.” Hoeveel uur dan? Gegiechel. „Het is écht heel heftig”, zegt Marina. „Vijf of zes uur, en één keer toen ik niks te doen had acht. Maar nu tijdens de examens maar drie uurtjes.”

Energiedrankjes

Ook in speciale studieruimtes van onderwijsbureaus leren scholieren in stilte voor de eindexamens. Zoals bij het huiswerkbegeleidingsinstituut Lector. Marije van Deth, mede-eigenaar, vertelt dat tijdens de examens andere codes en gebruiken gelden onder scholieren. Scholieren gaan slonziger gekleed en meisjes doen minder make-up op. Leerlingen drinken energiedrankjes of koffie, omdat ze denken dat je daar beter van leert. „Wij proberen ze dat af te leren want je wordt er juist hyper van. De letters dansen dan voor je ogen.”

Is afleiding voor leerlingen een groter probleem dan vroeger? Ja en nee, zegt Lector-directeur Jiles Luyt, dertien jaar in het vak. „Afleiding is er altijd geweest. Maar nu blijft de telefoon de hele dag doorgaan. Soms moeten we zelfs medewerkers vragen of ze hun apparaat uit willen zetten. En ik betrap mezelf er ook weleens op dat ik tijdens huiswerkbegeleiding op mijn telefoon zit.”