brieven

illustraties cyprian koscielniak

Kapitalisme heeft langste tijd wel gehad

Frank Bolls ode aan het kapitalisme had goed in de jaren ’80 gepast (28/4). Inmiddels weten we dat kapitalisme ook leidt tot schuldenbergen en milieuvervuiling. Een voorwaarde voor goed functionerend kapitalisme is de accumulatie van kapitaal. Als de eigen markt verzadigd is, kan kapitalisme twee dingen doen. Ten eerste: de markt verruimen. Sinds de jaren ’80 propageert het Westen dat ontwikkelingslanden zullen groeien als ze vrijhandel bevorderen en hun markten openen. In ruil daarvoor kregen ze ontwikkelingshulp. Juist de armste landen profiteerden nauwelijks. Bijna iedere economie is opgebouwd vanuit de landbouwsector. Maar mede dankzij de vrije markt is Afrika netto voedselimporteur.

Ten tweede: kapitaal vergroten door te privatiseren wat voorheen een publieke gebruikswaarde had. Marx noemde dit ‘commodificatie’. Als het om het milieu gaat, is er een vreemd patroon zichtbaar. De baten van commodificatie zijn privaat, maar de kosten worden afgewenteld op derden. Denk aan overbevissing of ontbossing. Ook worden nieuwe markten gecreëerd juist om milieuproblemen te voorkomen. Zo moeten verhandelbare emissierechten van broeikasgassen klimaatverandering tegengaan. Maar het is vrijwel onmogelijk om de kosten of de baten van de emissies in geld uit te drukken. Bovendien lobbyt de industriesector tegen een functionerende markt. De weeffout van het kapitalisme: de perfecte markt bestaat alleen op papier. Inkomensongelijkheid heb ik nog niet eens genoemd. Het verschil neemt extreme vormen aan binnen juist die westerse landen die kapitalisme enthousiast hebben omarmd. We mogen blij zijn dat politici en economen de ernstige tekortkomingen van kapitalisme steeds beter inzien.

Geest van de jaren ’90

Anders dan Boll stelt, heeft de welvaartsgroei van de afgelopen tweehonderd jaar weinig te maken met het kapitalisme. De groei van het wereldinkomen vindt zijn grondslag in de industriële revolutie. Het door Boll op een voetstuk geplaatste kapitalisme is niet meer dan een wijze van ordening van het economisch verkeer die van land tot land en van tijdperk tot tijdperk verschilt. Zo hebben zowel de VS in de 19e als Japan en Korea in de 20e eeuw hun welvaart kunnen grondvesten door de eigen markten af te schermen. Bolls stuk ademt de geest van 1990. Kapitalisme is ontegenzeggelijk de efficiëntste manier om de economie te doen groeien, maar heeft geen boodschap aan rechtvaardigheid of andere essentiële waarden die zich niet in geld laten becijferen.

Joost Dirkzwager Zoetermeer

Het verhaal begint bij ons

Frank Boll heeft groot gelijk met zijn ‘wij danken onze welvaart aan kapitalisme’.

Twee kanttekeningen:

1. Het verhaal begint in het Nederland van de 17e eeuw. ‘Wij’ waren de eerste moderne economie met alle attributen van dien, en met een grote en brede welvaartsgroei als gevolg. Door verband te leggen met onze eigen Gouden Eeuw valt het kwartje bij veel mensen misschien sneller.

2. Noem het geen kapitalisme maar vrijemarkteconomie. Kapitalisme strijkt tegen de haren in en leidt de gedachten naar uitwassen die altijd weer komen, zoals nu de kinderarbeid, sjoemelsoftware, derivatenfraude, kredietcrisis, oliewinning aan de Noordpool, enzovoort.

Taeke Kooy

Oud-docent bedrijfseconomie Hogeschool Inholland Alkmaar

Majesteitsschennis

Niet schrappen, dat artikel

NRC achtte het in zijn hoofdredactionele commentaar op Koningsdag (27/4) dienstig zich uit te spreken voor afschaffing van het in het Wetboek van Strafrecht opgenomen artikel over majesteitsschennis. Het artikel zou botsen met de in de grondwet verankerde vrijheid van meningsuiting. In de grondwet is deze vrijheid echter niet absoluut doch wordt ingeperkt door ieders verantwoordelijkheid. Met evenveel recht zou de algemene titel inzake belediging botsen. Dat belediging van de koning is opgenomen, heeft de wetgever bewust verordonneerd.

Het commentaar noemt de strafbaarstelling achterhaald. Naar mijn idee is deze juist meer nodig dan ooit. De stijl van de samenleving gaat er niet op vooruit, terwijl publicatiemogelijkheden van (sociale) media hard groeien en de anonimiteit daarvan ook. De kennelijke bedoeling om de algemene beledigingsartikelen als enige rem te hanteren, is ongewenst omdat strafbaarstelling van opzettelijke belediging een klachtdelict oplevert.

Frequente hantering daarvan is niet reëel. Het staatshoofd zou in feite ten opzichte van 17 miljoen andere Nederlanders in het nadeel zijn.

Het stootje waartegen volgens NRC de stabiele monarchie die Willem- Alexander voortzet, bestand moet zijn, zou zich dan vaker voordoen. Gemakshalve is kennelijk vergeten dat vanwege de erfelijkheid ook troonopvolgers daarmee geconfronteerd worden. Het proces van voorbereiding op de toch al zware taak die op hen rust, wordt dan extra belast, zo niet verstoord.

Kortom het artikel majesteitsschennis is niet achterhaald doch meer dan ooit noodzakelijk!

Jhr. mr. C.L. van Beijma thoe Kingma

Ambt Delden

Bescherm dit staatsbestel

Ten onrechte gaan de indieners van het wetsvoorstel tot afschaffing van de majesteitsschennisartikelen er van uit dat het hier gaat om het opzettelijk beledigen van het staatshoofd als persoon; maar niet de persoon van de koning wordt met die artikelen beschermd, maar de tijdelijke drager van het staatsgezag, daartoe aangesteld door het volk.

Het staatsgezag culmineert zich in een persoon, die in Nederland, gebonden aan alle democratische, en voor hem of haar zeer beperkende, rechtsregels, de belichaming is van de macht van de Staat.

Wie hem of haar opzettelijk beledigt, ondergraaft daarmee zijn zelfgekozen staatsbestel: dit staatsbestel verdient bescherming; wie hier van af wil kan via het recht van vrije meningsuiting daarvan kond doen.

Mr. E.C.M. August de Meijer

Almen

Pepijn van Houwelingen

Gemanipuleerd referendum

Een SCP-ambtenaar mag ook onder pseudoniem schrijven wat hij wil, maar ik ben toch bang dat zijn ideeën zijn werk als ambtenaar zullen beïnvloeden (De machtsfantasie van een referendumactivist, 30/4). Het erge is dat er nu aanvullend bewijs is dat dat hele Oekraïnereferendum een misleiding van de democratie is geweest, willens en weten.

Dat 1 procent van alle Europeanen het associatieverdrag wil tegen houden op grond van misleiding, zou voor de regering juist een aanleiding moeten zijn de uitslag slechts als negatief adviserend te beschouwen. Welke nee-stemmer ik er ook naar vraag, niemand heeft me nog een correct antwoord gegeven op de vraag wat dat associatieverdrag inhoudt. Waarom zou de regering die nee-stemmers serieus moeten nemen? Ze zijn zwaar gemanipuleerd door on-democraten.

Willem Heijster