Hoelang kan Australië zijn vluchtelingen nog offshoren?

Buitengaatse detentiekampen Na twee zelfverbrandingen in een kamp op Nauru groeit de druk op Australië voor een andere aanpak.

Herdenking in Sydney van de asielzoekers die zich in Nauru in brand staken. Foto Saeed Khan/AFP

Zeer bezorgd. Schadelijke gevolgen. Onhoudbaar. De kritiek van VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR op het Australische asielbeleid is snoeihard. „Het lijdt geen twijfel dat het huidige beleid van het offshore behandelen van asielaanvragen en lange detentie uitermate schadelijk is”, stelt de VN-organisatie in een verklaring. De vluchtelingen en asielzoekers in de detentiekampen zouden zo snel mogelijk moeten worden overgeplaatst.

Het is een reactie op de gebeurtenissen in de Australische kampen in Nauru en Papoea-Nieuw-Guinea. Eerder deze week stak de 21-jarige Somalische Hodan Yasin zichzelf in brand in Nauru, waar zo’n vijfhonderd asielzoekers vastzitten. Ze is in kritieke toestand overgebracht naar een Australisch ziekenhuis. Op veel compassie van de Australische regering hoeft ze niet te rekenen. Volgens de minister van Asielzaken Peter Dutton zetten activisten Yasin aan tot haar actie.

Vorige week stak de 23-jarige Iraniër Omid Masoumali zichzelf al in brand in het kamp in Nauru. Hij stierf in een ziekenhuis in Brisbane. Er is kritiek op de medische zorg die hij kreeg. Zo zou Masoumali pas na acht uur morfine hebben gekregen.

In eerste instantie was minister Dutton tegen het overbrengen van Masoumali naar Australië. Vluchtelingen moesten niet denken dat ze zo voet aan Australische grond krijgen, zei hij.

Vluchtelingen, onder wie een Iraniër met wie NRC contact heeft, zeggen dat ze gek worden van de uitzichtloosheid, verveling en onzekerheid op de meest afgelegen plekken ter wereld. De vluchtelingen zitten in Nauru en Papoea-Nieuw-Guinea omdat deze landen arm zijn: in ruil voor de kampen krijgen ze fors meer ontwikkelingsgeld van Australië.

Het beleid van afkopen en afvoeren is in Australië nauwelijks politiek omstreden. In aanloop naar verkiezingsjaar 2013 dook links én rechts op de bootvluchtelingen. Labor-premier Kevin Rudd wilde zijn achterstand goedmaken door de kampen in Nauru en Papoea-Nieuw-Guinea te openen.

Toch verloor hij. Zijn opvolger, Tony Abbott, scherpte het beleid aan: vluchtelingen die voet aan land wilden zetten in Australië zouden linea recta naar de kampen gaan of hun boot zou door de kustwacht terug naar Indonesië worden geduwd.

Internationaal staat de strategie onder grote druk. Na een uitspraak van de hoogste rechter van Papoea-Nieuw-Guinea moet het kamp in het land zo snel mogelijk dicht. En nu veroordeelt ook de UNHCR het beleid.

Maar tot politieke bereidheid het beleid aan te passen leidt dat in Australië nog niet. Op 2 juli gaat het land naar de stembus. Het binnenhalen van de bootvluchtelingen levert geen stemmen op, lijken politici te denken. Labor- en oppositieleider Bill Shorten zegt alleen geen voorstander te zijn van oneindige detentie. „De betrokkenen zullen worden herplaatst in derde landen”, zei Shorten. Welke landen hij bedoelt, is onduidelijk. De Liberal Party van premier Malcolm Turnbull ziet in de toezegging van Shorten een knieval en een opmars naar links en soft beleid.

Met andere woorden: net als in 2013 zijn bootvluchtelingen verworden tot verkiezingsthema. En net als in 2013 is links en rechts het erover eens dat voor hen geen plek is in Australië.