China groeit verder, maar zal vastlopen

Natuurlijk weet de Amerikaanse politicoloog en China-expert David Shambaugh dat zelfs de openbare bibliotheek van Shanghai te klein is om alle boeken over de ineenstorting van modern China en het einde van de Communistische Partij te herbergen. En toch maakt hij in China’s Future van zijn nieuwe pessimisme geen geheim in een scherpzinnig, voor China-volgers belangrijk boekje.

Lang behoorde de ook in China gezaghebbende Shambaugh – zijn boeken zijn in het Chinees verschenen en hij geeft hier vaak gastcolleges – tot het kamp van de gematigde optimisten. Zeker tot en met het financiële crisisjaar 2008 dacht hij dat door de economische groei, de middenklasse en internet tot politieke hervormingen zouden leiden. Geen westerse democratie, maar een tussenvorm zoals in Singapore.

Sinds het aantreden van president en partijleider Xi Jinping is bij Shambaugh de stemming omgeslagen, en hij vreest dat China de ‘hard-autoritaire’ weg is ingeslagen. Shambaugh kreeg van twee hoge partijfunctionarissen een interessante anekdote te horen. In 2009, bij een top in Moskou, beet Poetin toenmalig president Hu Jintao toe dat hij de buitenlandse ngo’s veel harder moest aanpakken, omdat anders ook in China een kleuren- of bloemenrevolutie zou uitbreken. Meteen na terugkeer in Beijing ging Hu aan de slag, maar de politieke repressie werd was echt voelbaar na het aantreden van Xi Jinping.

‘Geen land is uiteindelijk succesvol gemoderniseerd tot een gematigd welvarende innovatiestaat zonder democratie’, betoogt Shambaugh. Hij denkt dat de Chinese leiders zich ernstig vergissen als zij dit politieke ervaringsfeit ontkennen.

Hoewel China to big to fail is en hij ook denkt dat de economie voorlopig doorgroeit, ziet hij China in de komende tien jaar vastlopen. Er zal geïnnoveerd worden, maar niet breed en diep genoeg om om te schakelen van een lage-lonen-exportland naar een hoge lonenland. Een economie structureel vernieuwen vereist dat de staat op afstand blijft, eerder faciliteert dan controleert en ruimte geeft aan autonome geesten en initiatieven, argumenteert Shambaugh. Hij beschrijft Xi als een automobilist die op een rotonde geen afslag weet te kiezen. Maar waarschijnlijk is zelfs dat nog een té optimistisch beeld.