Waarom Lego kunstenaars vreest

Lego ‘blunderde’ bij het verzoek om blokjes van Ai Weiwei, omdat het spijt had over eerdere hulp aan de Poolse kunstenaar Libera.

Kunstwerk Lego Concentration Camp van Zbigniew Libera. Beeld Galeria Raster

Het was gewoon een blunder, zegt een topman van Lego nu, een half jaar na de beslissing om kunstenaar Ai Weiwei niet de grote hoeveelheid plastic steentjes te leveren waar hij om vroeg. De Chinees wilde er portretten van maken van activisten als Julian Assange. De topman en kleinzoon van Lego’s oprichter onderstreept dat de beslissing werd genomen door een medewerker „laag in de hiërarchie van het bedrijf”.

De levering, schreef Lego destijds in een brief aan Ai, was in strijd met een interne beleidslijn die politieke neutraliteit voorschrijft. Ai Weiwei zag geen neutraliteit maar sprak over „een daad van censuur en discriminatie”. Ais fans stuurden de Chinees vervolgens duizenden legoblokjes.

Een blunder dus. Zou het? Wie de geschiedenis van Lego met de kunstwereld kent, vraagt zich af of de topman de waarheid spreekt. Die interne beleidslijn was er gekomen na grote onrust in het bedrijf, over een kunstwerk van de Poolse Zbigniew Libera, uit 1996. Het bedrijf stapte zelfs naar de rechter in Polen.

Het gaat om het fascinerende kunstwerk Lego Concentration Camp, dat bestaat uit zeven legodozen die niet van echt zijn te onderscheiden. Met bestaande legoblokjes heeft Libera naziconcentratiekampen gebouwd, met alles erop en eraan: skeletten (uit piratendozen), kampbewaarders, prikkeldaad, een crematorium; de dozen bevatten zelfs een lading gestolen kleding. Zelf zegt Libera geïnteresseerd te zijn in het effect van speelgoed op kinderen – zo maakte hij eerder een barbiepop met volle vrouwelijke rondingen. Maar de kracht van het werk zit ’m in de vragen die het stelt over onze herinneringscultuur.

Lego reageerde woedend. Vooral omdat Libera Lego vermeldt als „sponsor”; het bedrijf had de steentjes gratis verstrekt. Daarop besloot Lego nooit meer bij te dragen aan „kunst met een politiek doel”. Vandaar de richtlijn. En dus de „blunder”. Het bedrijf was veel ellende bespaard gebleven als het de eigen slagzin serieus had genomen: „Van Lego kun je alles maken.”