Servische premier biedt EU stabiliteit – maar de prijs is hoog

Verkiezingen Een klein aantal Serviërs stemt vandaag opnieuw. De meerderheid van premier Vucic komt niet in gevaar. Gaat het hem om de EU of om de macht?

Foto AP

De felicitaties uit Brussel had Aleksandar Vucic al op zak. Toen zijn Servische Progressieve Partij (SNS) vorige week bij verkiezingen met 48 procent een absolute meerderheid in het parlement leek te halen, twitterde EU-commissaris Johannes Hahn (Uitbreiding) dat het resultaat „het Servische EU-perspectief zal versterken”.

Maar de overwinning van de 46-jarige ex-nationalist, die zichzelf opnieuw uitvond als pro-Europees hervormer, bleek incompleet. De kiescommissie bepaalde dat 17.000 kiezers in 15 stembureaus deze woensdag opnieuw moeten stemmen, wegens „ernstige fouten”. De oppositie sprak van „ernstige kiesfraude”.

De waarnemers van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE) troffen geen grootschalig geknoei aan in het beperkte aantal stembureaus waar ze gingen kijken. Maar in hun rapport staan wel veel verwijzingen naar de bedenkelijke staat van de democratie en aanvechtbare campagnetactieken van de regering. De auteurs wijzen op „wijdverbreide zelfcensuur die voortkomt uit de politieke controle over de mediasector, [...] het vervagen van het onderscheid tussen activiteiten van staat en partij” en talrijke berichten dat werknemers in de publieke sector onder druk zijn gezet.

Bezwaren vervagen zolang Vucic relatie met Kosovo blijft normaliseren

En waarom waren er eigenlijk al na twee jaar weer verkiezingen? Officieel om een mandaat te behouden voor door de EU gewenste hervormingen. Maar sceptici zien het als pure machtspolitiek. „Het systeem liegt je voor”, scandeert de hiphopformatie Beogradski Sindikat in een populaire clip waarin mannen met de maskers van Vucic en een reeks westerse politici dansen in een chique balzaal.

Balkan-deskundigen Marko Kmezic en Florian Bieber schrijven op hun weblog:

„Vucic heeft de EU-agenda overgenomen terwijl hij zich verzekert van complete controle over binnenlandse politiek en gebruikmaakt van nationalistische en pro-Russische posities om een meer nationalistisch en conservatief deel van het electoraat tevreden te stellen.”

Westerse politici zien in Vucic, die informatieminister was onder oorlogspresident Milosevic, de garantie voor wat ze graag zien op de Balkan: stabiliteit. Maar die stabiliteit heeft een prijs: staatsmedia die het standpunt van de regering uitdragen en haatcampagnes waarin journalisten die Vucic’ financiën tegen het licht houden, worden bestempeld als „sadomasochistische Franse spionnen”.

Dat alles verdwijnt naar de achtergrond zolang Vucic de relaties blijft normaliseren met de voormalige Servische provincie Kosovo, die in 2008 haar onafhankelijkheid uitriep. Vucic zegt een „succesvol” Servië „aan de voordeur van de EU” te willen brengen. Makkelijk wordt dat niet: de economische groei bedroeg in 2015 slechts 0,7 procent. Een kwart van de bevolking zit onder de armoedegrens en het gemiddelde salaris van 360 euro is een van de laagste in Europa. Vucic’ anticorruptiecampagne leidde tot spectaculaire arrestaties. Maar vaak ging het om mensen van de oppositie. Het aantal veroordelingen en structurele veranderingen is beperkt.

Hoe slim de vervroegde verkiezingen precies waren, moet nog blijken. De absolute meerderheid van Vucic’ SNS is niet in gevaar. Wie in ieder geval zeker is van een zetel, is de 24-jarige student Luka Maksimovic, die campagne voerde voor de gemeenteraad van de industriestad Mladenovac. Hij trad op als louche zakenman – in een wit pak, op een wit paard en omgeven door bodyguards – die de kiezers probeert te lijmen met overduidelijk loze beloftes. Het was bedoeld als een persiflage op de gemiddelde Servische politicus, zei Maksimovic tegen persbureau AP. Hij haalde er 20 procent van de stemmen mee. Volgens Maksimovic een teken dat veel mensen zijn boodschap onderschreven.