Embryo blijft twee weken leven in het lab

Het is voor het eerst dat dat onderzoekers is gelukt. De wettelijke grens is daarmee bereikt.

Menselijk embryo van drie dagen oud. Het embryo bestaat in dit stadium uit acht cellen. Foto RWJMS IVF

Menselijke embryo’s kunnen nu tot veertien dagen na de bevruchting worden gekweekt in een laboratoriumschaaltje. Waarschijnlijk kan het nog langer, maar bij veertien dagen ligt de wettelijke grens in het embryo-onderzoek. Daarom zijn de experimenten op dat moment afgebroken. Twee afzonderlijke onderzoeksgroepen publiceerden woensdag hun resultaten in Nature en Nature Cell Biology.

„Dit is een doorbraak die er aan zat te komen”, zegt hoogleraar ontwikkelingsbiologie Christine Mummery van het LUMC in Leiden aan de telefoon. Mummery was zelf niet betrokken bij het onderzoek, maar wist al uit de wandelgangen dat de teams van Magdalena Zernicka-Goetz van de University of Cambridge en haar voormalige medewerker Ali Brivanlou, nu verbonden aan de Rockefeller University in New York, er mee bezig waren. Mummery: „Zernicka-Goetz had twee jaar geleden de technieken al ontwikkeld voor muizenembryo’s. Het was een kwestie van tijd voor het ook zou lukken bij menselijke embryo’s.”

Menselijke embryo’s lieten zich tot nu toe niet verder kweken dan tot zeven dagen na de bevruchting. „Als je ze dan toch door liet groeien, vielen ze vanzelf uit elkaar”, zegt Mummery. „Met technieken die zijn ontleend aan het kweken van stamcellen en tissue engineering lukt het nu om in een kweekbakje een matrix te printen waarop het embryo verder kan groeien. Er zit denk ook hier wel een grens aan hoe ver je door kunt gaan, want uiteindelijk heeft het embryo ook de bloedvoorziening van de moeder nodig om verder te groeien.”

Tot dusver groeiden embryo’s in kweek niet verder dan het zogeheten blastocyst-stadium, maar nu kunnen ze in het laboratorium verder groeien tot het begin van het zogeheten gastrula-stadium. Dat is het moment waarop allerlei gespecialiseerde kiemstructuren ontstaan die later uitgroeien tot bijvoorbeeld het zenuwstelsel. Het embryo is dan nog heel pril, met cellen die twee aan elkaar geplakt holle bolletjes.

060516WET_embryo

„Dit is precies rondom het moment waarop de bevruchte eicel zich bij een normale zwangerschap innestelt in het baarmoederslijmvlies”, zegt Mummery. „Dit soort onderzoek is van groot belang voor het begrijpen van hoe miskramen ontstaan, iets wat we voorheen eigenlijk niet goed kon onderzoeken.”

In een begeleidend commentaar in Nature, roepen enkele wetenschappers nu op om de grens van veertien dagen verder op te rekken, gezien het belang van dit soort onderzoek. Die grens van twee weken is in 1979 door een Amerikaanse medisch-ethische commissie vrij willekeurig voorgesteld, en later door veel westerse landen in de regelgeving overgenomen. De regel was succesvol als politiek instrument om enerzijds ruimte te scheppen voor onderzoekers om te experimenteren met menselijke embryo’s en anderzijds de ethische grenzen van dit soort onderzoek te respecteren.

„Omdat het nooit lukte om verder te kweken dan zeven dagen, is het tot dusver nooit een probleem geweest, maar nu zal er toch opnieuw nagedacht moeten worden over deze grens”, zegt Mummery. „Met dit onderzoek kun je bijvoorbeeld goed bestuderen wat er mis kan gaan in de vroege aanleg van het zenuwstelsel. We zouden genetische afwijkingen kunnen opsporen die dat beïnvloeden.”

Maar nu dit kan, komen er ook nieuwe ethische dilemma’s in beeld, zegt Mummery. „In deze vroege embryo’s kunnen ook al kiemcellen ontstaan, de voorlopercellen van geslachtscellen. Daardoor zal het in theorie mogelijk zijn om van een embryo dat nooit geboren is nageslacht te verkrijgen. De International Society for Stem Cell Research komt binnenkort met een positiedocument, waarin zij mede om deze reden adviseert de grens van veertien dagen maar niet op te schuiven.”