Dit is het jaar om Schumann te eren

Op Koningsdag zat ik met een vriend in de kroeg toen Robert Schumann ter sprake kwam. Althans, ik dacht dat we het over Robert Schumann hadden. Hij had het over Robert Schuman (één n), Frans staatsman en grondlegger van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.

Ik ben zeer pro-Europa, maar het is natuurlijk schandalig dat iemand bij de naam Schuman(n) aan een politicus denkt, of een station in Brussel. Misschien moet ik het mezelf aanrekenen: sinds deze rubriek bestaat, heb ik Schumann verwaarloosd. Laat me dit rechtzetten.

Robert Schumann (1810-1856) was een van de belangrijkste componisten van zijn tijd. Althans, dat vinden wij nu. Bij leven had hij niet zoveel succes als zijn generatiegenoten Mendelssohn, Chopin en Liszt. De droom van een carrière als pianist moest hij opgeven na een probleem met zijn rechterhand. Schumann was ook een beetje ‘de man van’. Zijn echtgenote Clara Wieck werd wel een beroemd concertpianist en zou zich na Schumanns dood voor de erkenning van zijn werk blijven inspannen.

Boven alles was Robert Schumann de Merlijn Kerkhof van zijn tijd. Hij schreef over muziek en prees componisten de hemel in. Zo maakte hij als 21-jarige muziekminnend Leipzig bekend met de toen 21-jarige Frédéric Chopin (‘Hoed af, heren, een genie!’). Als stukjesschrijver van de invloedrijke Allgemeine musikalische Zeitung en het door hem mede opgerichte Neue Zeitschrift für Musik was hij een evangelist van de instrumentale muziek van Franz Schubert. Ik zie het zo voor me, Schumann die daar in z’n vaste hoekje zit te schrijven, in Zum Arabischen Coffe Baum. Dat koffiehuis in Leipzig staat er trouwens nog. Je waant je in de negentiende eeuw.

Maar wat is zijn betekenis als componist? Hij was de beste liedcomponist sinds Schubert. Luister zijn cyclus Dichterliebe (1840), op teksten van Heinrich Heine. Bijzonder is dat de piano en de stem gelijken zijn: als pianist ben je eigenlijk geen begeleider meer, de pianopartij becommentarieert de tekst. Schumann schreef oratoria en vier symfonieën, die nog wat aan populariteit kunnen winnen. Zijn concerten voor piano en cello zijn wel heel geliefd, net als zijn vioolsonates en (voor piano solo) de Kinderszenen, de Davidsbündlertänze en Kreisleriana.

Volgens Schumann moest de muziek de weerslag zijn van de gevoelens en gedachten van de componist. Dat esthetische principe was exemplarisch voor de Romantiek. In 1854 deed hij een zelfmoordpoging. Na ‘demonische visioenen’ wierp hij zichzelf in de Rijn. Twee jaar later overleed hij in een sanatorium.

Dit is de beste tijd van het jaar om Schumann te eren. Zijn eerste symfonie wordt de Frühling genoemd. Zijn bekendste lied is Im wunderschönen Monat Mai. Muziek voor een weerbarstige lente.