Telescoop ziet drie planeten bij dwergster

Twee van de ontdekte planeten zijn nog geen 2,5 miljoen kilometer van hun ster verwijderd – een afstand die zestig keer zo klein is als de afstand zon-aarde.

Illustratie van een nieuw ontdekt zonnestelsel met drie aardachtige planeten in het sterrenbeeld Waterman. Illustratie ESO / M. Kornmesser

Rond een sterretje in het sterrenbeeld Waterman, 39 lichtjaar van ons vandaan, cirkelen drie planeten die ongeveer zo groot zijn als de aarde. Dat meldt een internationaal onderzoeksteam, onder wie zeven astronomen van de universiteit van Luik, in een artikel dat maandag online in Nature verscheen.

Twee van de ontdekte planeten zijn nog geen 2,5 miljoen kilometer van hun ster verwijderd – een afstand die zestig keer zo klein is als de afstand zon-aarde. Toch zijn deze planeten waarschijnlijk niet ziedend heet. Dat komt doordat hun ster – een zogeheten ultrakoele rode dwerg – tot de onderdeurtjes van de Melkweg behoort. Ze is negen keer zo klein als de zon en met een oppervlaktetemperatuur van 2.200 °C ook beduidend minder heet dan de zon (5.400 °C).

Afhankelijk van de precieze eigenschappen van de beide planeten kan de temperatuur aan hun oppervlak zo gematigd zijn dat er vloeibaar water kan bestaan – een belangrijke voorwaarde voor het ontstaan van leven zoals wij dat kennen. De derde planeet, die in een wijdere baan om zijn ster beweegt, is vrijwel zeker ijskoud.

Sterverduisteringen verraden bestaan

Vanaf de aarde gezien schuiven de drie planeten met grote regelmaat voor hun moederster langs. De gedeeltelijke ‘sterverduisteringen’ die ze daarbij veroorzaken hebben hun bestaan verraden. Of ze ‘leefbaar’ zijn of zelfs maar een atmosfeer hebben, zal vervolgonderzoek moeten uitwijzen. Maar volgens hun ontdekkers lenen de planeten zich heel goed voor zulk onderzoek. Dat komt doordat ze vrij groot zijn in vergelijking met hun moederster en er bij elke overgang relatief veel sterlicht door hun eventuele atmosferen heen zal gaan.

Daarbij laten de planeetatmosferen ‘vingerafdrukken’ achter in het kleurenspectrum van hun moederster die kenmerkend zijn voor hun chemische samenstelling. Alleen bij ultrakoele dwergsterren is zo’n vingerafdruk vrij gemakkelijk waarneembaar: andere sterren stralen te fel.

De planeten zijn ontdekt met een autonoom werkende telescoop die in het noorden van Chili staat opgesteld. Dat relatief kleine instrument heet de TRAnsiting Planets and PlanetesImals Small Telescope, afgekort TRAPPIST.