Luisteren naar radio uit de Tweede Wereldoorlog

Het mediamuseum Beeld en Geluid heeft zijn gehele radiocollectie uit de oorlog online gezet.

Koningin Wilhelmina spreekt de luisteraars van Radio Oranje toe. Beeld en Geluid

Wat zei Wilhelmina in 1941 in haar kersttoespraak? Klonk vrees voor de Duitsers door in de stemmen van radiopresentatoren? En wat was het geluid op straat tijdens de viering van de bevrijding in Tilburg? Sinds dinsdag is het allemaal op internet te horen. Mediamuseum Beeld en Geluid heeft namelijk zijn gehele collectie aan radio-uitzendingen uit de Tweede Wereldoorlog online gezet.

Vorig jaar werd het archief al gedeeltelijk toegankelijk, toen de uitzendingen van Radio Oranje online werden gepubliceerd nadat de rechten waren vervallen. Nu is alles wat Beeld en Geluid heeft – en waarvan de kwaliteit hoog genoeg is – online geplaatst. Meer dan honderd bewaarde uitzendingen van Radio De Brandaris en Radio Herrijzend Nederland zijn te beluisteren via een online catalogus.

Radio De Brandaris was een radiozender voor Nederlandse zeelieden, die in het begin van de oorlog uitzond. Er waren nieuwsberichten, toespraken en liedjes te horen. De zender was, in tegenstelling tot Radio Oranje, niet gebonden aan censuur van de Nederlandse regering in ballingsschap of de BBC. Er werd bijvoorbeeld over ‘moffen’ gesproken, waar dat op Radio Oranje niet mocht.

Ooggetuigen aan het woord

Radio Herrijzend Nederland startte kort na de bevrijding van Eindhoven met uitzenden, op 3 oktober 1944. Met de uitzendingen werd geprobeerd Nederlanders in bezet gebied moed in te spreken en te voorzien van nieuws vanaf bevrijd grondgebied. Mensen die hadden weten te vluchten uit bezet gebied, vertelden over de ontberingen. Een ooggetuige zei in een uitzending op 20 april, 1945:

“Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zijn dode steden. Men ziet weinig mensen meer op straat. Diegene die niet op voedsel uit moet, spaart zijn kracht en blijft rustig thuis. Men houdt zich over het algemeen rustig. Men kan zich ook niet meer druk maken, want daar heeft men de kracht niet meer voor. In de volkswijken van Amsterdam zag ik groepjes mensen kauwend op de stoep voor hun huis zitten. Levende skeletten. Men gaat vroeg naar bed. Niet alleen omdat er geen licht is, maar iedereen is doodmoe.”

De uitzending: