Duitsers willen ‘Bargeld’ behouden

Cash betalen Duitsers doen transacties het liefst in contant geld. Discussie over afschaffing ervan leidt tot veel onrust.

In Duitsland broeit iets. In de politiek speelt het niet erg – of nog niet – maar op internet, in kranten en boeken is het een brandende kwestie: de gevreesde afschaffing van het contante geld. Ten gunste van de banken en de bemoeizuchtige overheid en ten koste van de burger.

Voor econoom en Handelsblatt-medewerker Norbert Häring is het een uitgemaakte zaak: er wordt een oorlog tegen het contante geld gevoerd. Overheden, financiële instellingen en bedrijven ontmoedigen stelselmatig het gebruik van munten en biljetten. Terwijl baar geld een essentieel onderdeel is van onze vrijheid, betoogt hij in zijn boek Die Abschaffung des Bargelds und die Folgen – Der Weg in die totale Kontrolle.

Sterker nog, zegt hij in een telefonisch interview, „met contant geld kunnen we nog een laatste restje van de privésfeer van ons leven afschermen”. Toen een paar jaar geleden bleek dat de Amerikaanse inlichtingendienst NSA massaal gegevens opslaat over tijd en duur van telefoongesprekken, ontstond er grote ophef. „Maar wat er gebeurt met onze financiële data is veel erger: de banken hebben niet alleen metadata, ze weten álles van ons, tot en met het pak melk dat we kopen.”

‘Nur Bares ist Wahres’

In Duitsland is contant betalen, ook voor grote uitgaven, vaak vanzelfsprekend. Het grote bedrijf dat een wasdroger komt afleveren? Graag contant afrekenen. De verhuizer? De mannen die de nieuwe gordijnen komen ophangen? Vele honderden euro’s, maar: Bargeld, bitte. Het gaat niet zwart, er komt een keurige rekening bij. Maar men heeft het gewoon graag meteen in het handje – Nur Bares ist Wahres, zoals een oude zegswijze luidt.

Ook de Duitse consument hecht aan contant en staat niet te trappelen om helemaal over te stappen op betalen per pasje, internet of telefoon. Bij het boodschappen doen rekent 79 procent van de Duitsers nog af met munten en biljetten, volgens de Bundesbank, de Duitse centrale bank. En velen willen dat graag zo houden.

Maar hoe lang kan dat nog? Topman John Cryan van Deutsche Bank voorspelde begin dit jaar op het World Economic Forum in Davos: „Contant geld zal over tien jaar waarschijnlijk niet meer bestaan. Het is gewoon verschrikkelijk inefficiënt.” Anders dan digitaal betalen – dat we dan ook allemaal volledig zouden moeten gaan doen.

Dat viel niet goed in Duitsland. En de ergernis groeide nog toen kort daarna bekend werd dat de eurogroep, de ministers van financiën van de eurolanden, laat onderzoeken of het biljet van 500 euro kan worden afgeschaft, omdat het vooral populair zou zijn bij criminelen en terroristen.

Verontwaardigd schreef Peter Hahne, columnist van Bild am Sonntag, dat zo de „totaal transparante mens” dreigt te ontstaan. En dus: „Handen af van ons baar geld!” In een boekje met die oproep als titel spreekt hij zelfs van „de nieuwe kleren van de Stasi”, waarmee hij de voorstanders van een wereld zonder cash op één hoop gooit met de beruchte binnenlandse spionagedienst van de DDR.

Dertig briefjes van 500 euro

Opmerkelijk is dat de strijders voor het behoud van het contante geld zowel van rechts als van links komen. Het leeft in brede lagen van de samenleving, „van de Piratenpartij tot de AfD”, zegt Häring.

Bij de rechts-nationalistische AfD ziet men de kwestie als het zoveelste bewijs dat de elite en ‘Europa’ de belangen van de burgers verkwanselen – nu pakken ze ons ook nog ons contante geld af! Aan de linkerkant van het spectrum sluit de kwestie goed aan bij de kritiek op de banken en op overheden die het recht op privacy van de burger niet respecteren, zoals in de NSA-affaire aan het licht kwam.

Met een experiment heeft Häring geprobeerd de bewering van de financiële instellingen te toetsen dat giraal en digitaal geld in niets onder doet voor contant, en zelfs veel praktischer en veiliger is.

„Ik ben in het centrum van Frankfurt naar een filiaal van een grote bank gegaan”, vertelt hij, „en heb gezegd: ‘Ik wil een auto kopen en daarom heb ik nu 15.000 euro van mijn rekening nodig’. ‘Dat gaat niet’, kreeg ik te horen. Tienduizend zou het maximum zijn. Ik ben blijven staan en heb gezegd: ‘Moet ik dan soms verschillende filialen af om mijn eigen geld te krijgen? En waar staat eigenlijk dat er een bovengrens is aan het bedrag dat je kan opnemen?’ Daar ging men niet op in.

„Het bankpersoneel kopieerde mijn identiteitsbewijs, fluisterde onderling, pleegde telefoontjes – en na een kwartier vroegen ze me in een apart kamertje: ‘Is de auto voor persoonlijk gebruik? Wat voor merk is het?’ Uiteindelijk kreeg ik toch mijn dertig briefjes van 500 euro.”

Maar je ziet, zegt Häring, „dat het een fictie is dat giraal geld gelijkwaardig is aan contant. Je wordt als verdachte behandeld als je over je eigen geld wilt beschikken.” En hij maakt zich geen illusies dat het nog een stuk moeilijker was geweest als hij niet in overhemd en colbert was verschenen maar in een leren jack en met een accent van de Balkan.

Voor 14 mei hebben de organisaties ‘Stop Bargeldverbot’ en ‘Pro-Bargeld’ opgeroepen tot een demonstratie in het centrum van Frankfurt. De onrust over het lot van het contante geld begint langzamerhand tot de autoriteiten door te dringen. Bestuurslid Carl-Ludwig Thiele van de Bundesbank waarschuwde er vorige maand in een toespraak voor om de burgers niet sluipenderwijs het contante geld af te nemen. „Hierbij moeten we voor ogen houden”, zei hij, „dat de vrijheid vaak stukje bij beetje sterft.”