De ontmanteling van Philips

Het Philips-concern zoals Nederland dat de afgelopen decennia heeft gekend, houdt op afzienbare termijn op te bestaan. Vanochtend kondigde de Philips-top aan dat de lichtdivisie, de bakermat van de 'gloeilampenfabriek uit het zuiden des lands’, op korte termijn als een zelfstandige onderneming naar de Amsterdamse effectenbeurs moet gaan.

Het huidige Philips wordt dan definitief gesplitst in twee aparte bedrijven: de lichtdivisie onder de naam Philips Lighting en een bedrijf dat de medische en technologische activiteiten bundelt (‘Philips HealthTech’). De eerste mikt op profijtelijke voortzetting van activiteiten op een gerijpte markt. De ander gaat, kort samengevat, nieuwe avonturen tegemoet.

De beursgang van de lichtdivisie is de laatste stap in de ontmanteling van een gedateerd industrieel conglomeraat. De vele divisies en dochterbedrijven hadden zo weinig samenhang, boekten zulke verschillende resultaten en kenden zoveel verschillen in hun technologische ontwikkelingen dat effectief bestuur ondoenlijk was. En beleggers bleken steeds minder belangstelling te hebben voor zo’n conglomeraat waar geen peil op te trekken viel.

Die ontmanteling begon in april 1993 met de verkoop van het belang van Philips in een joint venture met de Japanse concurrent Matsushita. Dat aandelenpakket, dat voor de meeste beleggers en analisten weinig betekenis had, bleek 3 miljard gulden (omgerekend: bijna 1,4 miljard euro) waard te zijn. Het leverde Philips, dat op dat moment in een financieel zwart gat keek en stiekeme overheidssteun nodig had, de broodnodige overlevingsruimte op.

Hierna heeft het concern bijna ontelbaar veel activiteiten verkocht, fabrieken gesloten, maar ook nieuwe overnames gedaan. Verschillende dochterbedrijven zijn zelfstandig tot grotere hoogte gestegen dan binnen de ‘Philips-familie’ ooit mogelijk was. Zoals chipmachinefabrikant ASML, nu hét paradepaardje van de Nederlandse industrie. De waarde van de aandelen van ASML overtreft die van Philips al jaren.

Philips is een gewoon bedrijf geworden, niet meer het industriële icoon van de na-oorlogse wederopbouw. En niet meer de grootste particuliere werkgever met toonaangevend arbeidsvoorwaardenbeleid. Na 34 jaar heeft PSV met ingang van volgend seizoen niet meer Philips als shirtsponsor, maar energiedirect. Eindhoven was de lichtstad, maar is nu brainport. De demontage van Philips verliep zoals Nederlandse besluitvorming: soms vol vaart, soms te traag. Sommigen zal een gevoel van weemoed bekruipen. Maar het was onvermijdelijk en het heeft een rijke oogst opgeleverd.