Agent alleen nog vervolgd na overtreden geweldsinstructie

Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) wil nieuw strafdelict speciaal voor agenten die geweld gebruiken.

Politieagenten wachten Feyenoord-supporters op bij De Kuip in Rotterdam. Foto ANP / Olaf Kraak

Politieagenten worden na het gebruiken van geweld niet meer automatisch strafrechtelijk vervolgd. Het Openbaar Ministerie hoeft ze alleen nog voor de rechter te brengen als ze hun geweldsinstructie hebben overtreden. Dat staat in een wetsvoorstel dat minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie, VVD) dinsdag ter advies heeft voorgelegd aan verschillende organisaties, zoals het OM en de rechtspraak.

Nu worden agenten na het gebruiken van geweld nog vervolgd voor algemene vergrijpen, zoals mishandeling of doodslag. Voor de rechter moeten ze aantonen dat ze hebben gehandeld volgens hun geweldsinstructie. Als ze de regels hebben gevolgd, kan een rechter de agent ‘ontslaan van alle rechtsvervolging’, ook al is doodslag bewezen. Het handelen volgens de geweldsinstructie is een zogenoemde ‘strafuitzonderingsgrond’.

Van der Steur vindt dat onwenselijk. “In de kwetsbare positie van politieagenten wordt soms van hen verwacht dat ze geweld gebruiken”, zegt een woordvoerder. Daarom wil de minister een nieuw strafdelict introduceren, dat ‘schending van de geweldsinstructie’ strafbaar stelt. Er komt nog altijd een feitenonderzoek na elk incident.

Korpschef pleitte eerder voor status aparte

De voormalige korpschef Gerard Bouman pleitte in augustus al voor een speciale behandeling voor agenten die geweld gebruiken. “Er moet in de wet een speciale rechtvaardigingsgrond komen die recht doet aan de specifieke positie van politieambtenaren die zich genoodzaakt zien geweld te hanteren in het belang van anderen”, zei Bouman in NRC. “Alleen als een agent zich gedraagt als een crimineel moet je hem behandelen als een crimineel.”

Aanleiding voor de uitspraken van Bouman waren twee sterk verschillende rechterlijke uitspraken over agenten die geweld gebruikten tijdens hun werk: twee Rotterdamse agenten die Mike Stok doodschoten werden ontslagen van rechtsvervolging, terwijl een Limburgse agent werd veroordeeld tot twee jaar cel omdat hij “buitenproportioneel en ondoordacht” handelde door te schieten bij een aanhouding.

Het zal op zijn minst nog maanden duren voordat de nieuwe wetgeving wordt ingevoerd. Na de adviezen van betrokken instanties wordt een aangepast voorstel naar de Raad van State gestuurd. Pas na het advies van de Raad van State wordt het behandeld door de Tweede en Eerste Kamer.