‘Trein van Amsterdam naar Enschede ging in 1949 sneller dan in 2014’

nrc.checkt Dat zei Hyperloop-ontwikkelaar Tim Houter onlangs op een congres van NRC Live.

De aanleiding

„In 2014 deed de trein tussen Amsterdam en Enschede er 2 uur en 14 minuten over, in 1949 was dat 2 uur en 13 minuten”, zei Tim Houter onlangs op een congres van NRC Live. Houter is teamcaptain van een Delftse groep studenten die meewerkt aan het ontwikkelen van een nieuw supersnel transportsysteem, de Hyperloop. Hij wilde maar aangeven dat vernieuwingen in transport de laatste decennia niet heel groot zijn geweest.

Maar klopt zijn bewering wel?

Waar is het op gebaseerd?

„Dat feitje over het treintraject Amsterdam-Enschede staat veelal op internet”, schrijft hij in een toelichting per e-mail. Hij nuanceert al wel meteen: „Dit komt omdat de trein op wat meer plaatsen stopt, maar dat het totaaltraject niet sneller is geworden zegt natuurlijk wel wat.” Hij geeft een link naar een artikel van HP/De Tijd, dat weer verwijst naar een stuk in NRC uit 2014. Daarin staat inderdaad dat de treinreis tussen Amsterdam Centraal en Enschede nu langer duurt dan in 1949: 1 minuut om precies te zijn. Houter baseert zich dus in elk geval op meerdere bronnen. Maar in geen van beide stukken staat de primaire bron vermeld voor de bewering, waardoor die nog niet met zekerheid te checken is.

En, klopt het?

Daarom gaan we op zoek naar een alternatieve bron voor treintijden in 1949: het spoorboekje van toen. Gelukkig heeft de NS een uitgebreid archief. Woordvoerder Bartho Boer stuurt een aantal scans van de relevante pagina’s. In 1949 reden er dagelijks drie verschillende treinen van Amsterdam naar Enschede: de langzaamste deed er 2 uur en 55 minuten over, de snelste 2 uur 46: dat is dus een dik halfuur langer dan de tijd die het nu volgens de NS Reisplanner kost. De snelste treinreis tussen Amsterdam Centraal en Enschede duurt volgens ns.nl 2 uur en 10 minuten (exclusief eventuele vertraging). Ook dat is dus nog een paar minuten sneller dan wat Houter zegt over 2014.

Het zou theoretisch kunnen dat in 1949 nog een snellere trein over het traject reed dan de drie uit het spoorboekje, al is dat onwaarschijnlijk omdat de NS destijds monopolist was.

Maar toch: een halfuurtje sneller in bijna 70 jaar, dat lijkt alsnog niet heel indrukwekkend. „De tijdswinst op het spoor is de afgelopen decennia veel kleiner dan die in andere transportsystemen”, zegt hoogleraar Transportbeleid Ben van Wee van de TU Delft. (Hij is niet betrokken bij het Hyperloopteam.) „Autovervoer is veel sneller geworden bijvoorbeeld, vooral door de aanleg van snelwegen. Er zijn ook weinig echt fundamentele innovaties wat betreft de infrastructuur op het spoor, afgezien van lightrail, waarmee Nederland wat achterloopt op andere landen, en hogesnelheidslijnen.”

Wel nuanceert Van Wee dat het traject Amsterdam-Enschede niet alles zegt over vernieuwing op het spoor. Op sommige hogesnelheidslijnen in Europa, die vanaf ongeveer de jaren zeventig zijn gebouwd, is de tijdswinst namelijk wel veel groter. „En vernieuwing op het spoor gaat niet alleen om het sneller laten rijden van treinen. Via apps kun je nu veel makkelijker een reis plannen dan vroeger. En zoiets als de OV-fiets: ook dat zorgt voor kortere reistijden.”

Conclusie

Vernieuwing op het spoor gaat zeker niet bijzonder snel, maar de reistijd op het traject Amsterdam - Enschede is nu wel degelijk korter dan in 1949, blijkt uit het oude spoorboekje. Daarom beoordelen we de bewering van Tim Houter als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt