Iedere Turkse journalist is activist

Foto NPO

Een journalistieke serie over persvrijheid onder druk in verschillende landen: op voorhand leek De Pen & Het Zwaard (VARA) van regisseur Kees Schaap en verslaggever Fidan Ekiz al een uitstekend idee.

De eerste minuten zonk de moed me in de schoenen. Wie begint er nou een serie over zo’n onderwerp met een klassenfoto van de presentator en de tekst: „Ik heb altijd al journalist willen worden”? Gevolgd door een hommage aan Ekiz’ grote voorbeeld op de School van de Journalistiek, interviewer Oriana Fallaci, mede omdat die geen slobbertruien droeg?

Het valt gelukkig mee in de rest van de eerste aflevering, zeer actueel gewijd aan de snel verslechterende situatie in Turkije, het land waar Ekiz in het verleden correspondent was voor RTL en GPD. Laten we het houden op de heersende opvatting in Hilversum dat elk reisprogramma dient te worden gepresenteerd als een hoogst persoonlijke queeste van een personage, met wie de kijker zich in hoge mate moet kunnen identificeren.

De gesprekken en ontmoetingen van deze razende reporter, Kuifje in het Sultanaat, bleken nogal onthullend en direct, en bovendien allengs voorzien van een tweede laag in de vraagstelling.

We kwamen veel angst tegen voor de klop op de deur, maar nog meer persoonlijke moed, omdat er nu eenmaal weinig keuze is als je de mond gesnoerd dreigt te worden: je gaat door, zelfs als de gevangenis dreigt.

Relatief voorzichtig zijn nog de redacteuren van de grote seculiere krant Hürriyet (De Vrijheid), waarvan de entree in de gaten wordt gehouden door een aantal politiemensen in de hal. Binnen wordt ervan uitgegaan dat collega's spioneren, neefjes die op de redactie zijn geparachuteerd door machtige ooms, met als voornaamste doel om rapport uit te brengen aan de regering.

Invloed wordt ook uitgeoefend door de eigenaren van onwelgevallige publicaties fiscaal de duimschroeven aan te draaien. Daarom is het zo belangrijk voor een satirisch blad als Leman om financieel onafhankelijk te zijn.

Ekiz voert interessante gesprekken met ontslagen hoofdredacteuren, met een Koerdische fotograaf en met de redactie van de revolutionaire krant BirGün. Voormalig correspondent van Trouw Erdal Balci, die bij deze productie als fixer fungeerde, staat op het punt naar Nederland terug te keren: hij had gehoopt het land naar de normen en opvattingen van de EU toe te schrijven en ervaart het als een persoonlijke nederlaag dat dat niet is gelukt.

Ekiz voert ook gesprekken met de aanhangers van president Erdogan in een arme wijk, die vinden dat de pers hard aangepakt moet worden. Ze komt pas echt in het nauw in discussie met Ahmet Kekeç, invloedrijk columnist van de regeringsgezinde krant STAR. Die stelt dat Hürriyet onder de seculiere militaire dictatuur de censuur tegen de islamisten steunde.

Het is aanleiding tot enige reflectie van Ekiz, die tot haar verbazing constateert dat in Turkije bijna elke journalist vooral activist is van de ene of andere partij. Zo was het voor de ontzuiling in Nederland ook, maar dan zonder arrestaties en bedreigingen.