Banneling met daadwerkelijke schrijversmoed

Arjen van Veelen schrijft wekelijks over een nieuwsfoto. Vandaag: Ebru Umar loopt vrolijk langs de zee.

Foto ANP

De ridder van het vrije woord is soms een vrouw die vrolijk langs zee loopt. Hier zien we de politiek gevangene Ebru Umar (45) slenteren over de boulevard van de badplaats Kusadasi, aan de Egeïsche Zee.

Gevangene? Het lijkt reclame voor een eindeloos-bellen-vakantiebundel. Maar de Nederlandse schrijver heeft een machtig man op zijn pik getrapt: de president van Turkije. Ze moest in een cel, daar mocht ze weer uit. Maar ze mag het land niet verlaten: ze heeft ‘landarrest’, zoals ze het zelf noemt.

Boven haar wapperen de vlaggetjes van de Turkse dictatuur, maar zelf draagt ze een oranje petje. Alsof ze gewoon op de Oranjecamping is.

Vakantiefoto’s van andere mensen dan jezelf zijn nooit leuk om naar te moeten kijken. Vakantiefoto’s steken ons de ogen uit, zeker als het regent.

Ik moest denken aan Ovidius, de Romeinse schrijver die keizer Augustus had boos gemaakt. De precieze reden is, net als bij Umar, onbekend. Misschien waren het zijn scabreuze seksgedichten. De dichter werd verbannen naar een stomme badplaats. Daar schreef hij een dichtbundel, vertaald als Sombere gedichten (door Wiebe Hogendoorn). Heel somber inderdaad: ‘Als ik het landschap zie, het landschap is afgrijslijk, / Niets kan er triester zijn op heel de aard. / De mensen, die veeleer verwoede wolven schijnen, / Zijn de benaming mensen amper waard.’ Enzovoorts.

Umar schrijft geen dichtbundel in haar ballingsoord, wel stuurt ze tweets. Die zijn niet somber. Bijvoorbeeld een foto van een lekkere maaltijd, met als monter bijschrift: ‘de voordelen van landarrest’.

Twitter avatar umarebru Ebru Umar Morgen nieuwe gordijnen kopen. Zo’n landarrest zorgt ervoor dat je dingen gedaan krijgt waar je geen tijd voor had. https://t.co/3j1buAIyBj

Nu beweerden boze tongen dat Ovidius zijn verbanning had verzonnen. Of heel erg heeft aangedikt (dat hij in werkelijkheid bijvoorbeeld lekker aan het strand zat). Dat kunnen we niet controleren.

Ook over Ebru Umar hoor je dat soort roddels. Dat ze lekker vakantie aan het vieren is, dat ze het er zelf naar gemaakt heeft, of gewoon dat ze sowieso een kutwijf is. Dat soort dingen zeggen niet alleen die vermaledijde Nederturken (waar zoveel om te doen was); ook allerlei keurige Ons Soort Mensen-mensen vinden het in zoveel woorden haar eigen schuld. Die benepen geesten zijn vermoedelijk jaloers vanwege haar vakantiefoto’s.

Schrijversmoed

In Nederland is moed iets waarover je praat, het is niet de bedoeling dat je het ook uitvoert. Het Vrije Woord is bij ons een thema waarover voornamelijk mannen ronkende woorden uitstorten in de levensgevaarlijke arena van een debatcentrum. Daar klinkt traditiegetrouw dat het Vrije Woord in Nederland bedreigd wordt, een potsierlijke stelling in tijden van internet en anything goes. Dat Vrije Woord wordt zelfs zo bedreigd, dat er een businessmodel van debatten en lezingen omheen heeft kunnen groeien.

Dit jaar zal er veel geronkt worden over een boek van Dyab Abou Jahjah, dat nog niet verschenen is of Leon de Winter wil het al verbranden, met als gevolg dat iedereen het erover heeft.

Binnen die oude traditie van ‘veel lullen, niet poetsen’, valt de schrijversmoed van Umar op. Ten eerste brengt ze daadwerkelijk een persoonlijk offer: haar schrijven is niet vrijblijvend. „Ik word op straat dagelijks uitgescholden, aangesproken of zelfs betast, daar ben ik aan gewend”, zei ze toevallig net deze maand in een interview op Villamedia.

Ze onthulde daarin ook dat ze daarom altijd pepperspray bij zich draagt. Ik ken geen andere schrijver of journalist die pepperspray bij zich draagt.

Ten tweede ging de ophef rond haar landarrest ergens over; dat is meestal niet het geval met ophef. De schijnwerper kwam op de dictatuur waar Turkije op afstevent en onze rol daarin.

Meer lezen over tech en media? Volg ons op Twitter: @NRCTechMedia 

Ja, ook onze rol. Want kun je bijvoorbeeld met een goed geweten nog wel naar Turkije op vakantie? Dat vroeg Beri Shalmashi zich in de Volkskrant af. „Want ondertussen worden daar volkeren onderdrukt, genocides ontkend, aanslagen gepleegd, vluchtelingen terug naar Syrië gestuurd, woedt er een oorlog in het zuiden, en reizen IS-leden er af en aan.”

Een terechte vraag die je over meer vakantiebestemmingen kunt stellen. Het is een goede lakmoesproef voor hoe diep onze meningen en principes steken: bent u bereid een zonvakantie ervoor op te geven? Veel beter dan vrijblijvend debatteren.

Shalmashi voorspelde zelf al in het stuk: volgende week is Nederland de bombarie al weer vergeten, komt vakantiegeld binnen en gaan we weer lekker naar het strand in Turkije: „Hij heeft ons namelijk beloofd dat daar geen vluchtelingen meer aanspoelen deze zomer.”

Een cynische inschatting van het Hollands pragmatisme? Maar ze had gelijk. Een paar dagen na de ophef kwam het nieuws, in dezelfde krant: „Run op lastminutes naar Turkije.” Vanwege het slechte weer en ook vanwege de lage prijs.

Umar aan zee wekt zoveel jaloezie op, dat men zin krijgt om ook eens zo’n politieke gevangene te zijn. Maar de meeste Nederlanders ontberen daarvoor de moed. Voor die mensen zijn er de goedkope lastminutes.

Twitter avatar umarebru Ebru Umar Na een nachtmerrienacht zit er weinig anders op dan een beetje de toerist uithangen he? https://t.co/VKySmxz5JV