‘Artikelpiraat’ verovert de wereld

Op Sci-Hub downloaden mensen, vooral vanuit China, India en Iran, illegaal en gratis wetenschappelijke artikelen.

Iemand in Portugal downloadt een wetenschappelijk artikel over vleermuizen die omkomen in het verkeer. Normaal gesproken kost zo’n artikel tussen de 20 en 40 euro per stuk. Maar deze drie downloader betaalde niets. Via Sci-Hub kun je gratis wetenschappelijke literatuur downloaden. Dat is illegaal: het auteursrecht ligt bij de uitgevers van wetenschappelijke tijdschriften.

Steeds meer wetenschappers weten Sci-hub te vinden. In een half jaar tijd zijn er 28 miljoen artikelen via het platform gedownload. De gebruikers zijn verspreid over de hele wereld, maar de meesten komen uit China, India en Iran, blijkt uit een inventarisatie die journalist John Bohannon vrijdag publiceerde in Science.

De oprichter van Sci-Hub is Alexandra Elbakyan, een 27-jarige computerwetenschapper uit Kazachstan. Zij wil álle wetenschappelijke kennis vrij toegankelijk maken. Veel wetenschappers zien haar daarom als Robin Hood, uitgevers als dief.

Elbakyan gaf Bohannon toegang tot de geanonimiseerde downloadgegevens van Sci-Hub-gebruikers. Bohannon en Elbakyan hebben die dataset nu vrijgegeven. Elke download tussen september 2015 en februari 2016 is erin op te zoeken.

De meeste downloaders wonen in opkomende landen, waar toegang tot wetenschappelijke literatuur niet vanzelfsprekend is, zoals India en Iran. De stad waar het meeste gedownload wordt is Teheran. Volgens Elbakyan schrapen Iraniërs systematisch Sci-Hub leeg, om lokale bibliotheken aan te leggen.

Opvallend genoeg hebben veel gebruikers zélf al toegang via hun universiteit. In de VS en West-Europa wordt Sci-Hub vooral in universiteitssteden gebruikt. En ook artikelen van open access-uitgevers, die al gratis zijn, worden veelvuldig via Sci-Hub gedownload. Misschien kiezen mensen voor het gebruiksgemak van Sci-Hub, waar alle artikelen met één druk op de knop te downloaden zijn.

Elsevier is als grootste uitgever van wetenschappelijke literatuur ook het grootste slachtoffer van de artikelpiraten. Tussen september en februari zijn er bijna 9,3 miljoen Elsevier-artikelen gedownload, meer dan van elke andere uitgever. Elsevier maakte in maart bekend dat er in 2015 bijna 900 miljoen artikelen legaal gedownload zijn, door 12 miljoen gebruikers. Sci-Hub trekt dus ruim één procent van het publiek dat Elsevier zelf bedient.

Vormt Sci-Hub daarmee een bedreiging voor uitgevers? Science-hoofdredacteur Marcia McNutt denkt van wel. Ze waarschuwde vrijdag dat onderzoekers die illegaal downloaden uitgevers ondermijnen die de kwaliteit en integriteit van de wetenschap waarborgen.

Elsevier wil niet reageren. Het bedrijf spande al een rechtzaak tegen Elbakyan en Sci-Hub aan. De rechtbank van New York besloot in oktober dat de site Sci-Hub.org uit de lucht moest. Sindsdien verhuist de site van het ene obscure domein naar het andere, van .io naar .bz en .cc. Ook universiteiten zijn ongelukkig met Sci-Hub. De site bemachtigt artikelen via universitaire proxyservers, die bedoeld zijn om academici buiten de campus toegang te geven tot artikelen. Het is niet duidelijk hoe Elbakyan aan de inloggegevens voor deze proxyservers komt.