Hoe belangrijk zijn de TTIP-documenten van Greenpeace?

Greenpeace zette maandag vertrouwelijke onderhandelingsteksten online over TTIP, het omvangrijke handelsakkoord dat de EU en de VS willen sluiten. Hoe groot is deze onthulling? Acht vragen.

Foto: Markus Schreiber/AP

Greenpeace lekt documenten handelsakkoord EU-VS. Het spel wordt hard gespeeld en EU en VS blijken hier en daar ver uit elkaar te liggen.

1 Om wat voor documenten gaat het?

Het gaat in totaal om zestien documenten: vijftien ‘hoofdstukken’ uit de onderhandelingen en een document met een overzicht van de laatste stand van zaken. De 248 pagina’s dateren uit maart en slaan terug op de twaalfde onderhandelingsronde die toen net was gehouden. Een dertiende ronde vond vorige week plaats. Greenpeace schat zelf dat het „ongeveer de helft” van alle documenten uit maart in handen heeft. Het heeft de teksten overgetypt, zodat de herkomst niet kan worden achterhaald.

2 Welke conclusies trekt Greenpeace?

Volgens de milieuorganisatie bewijzen de documenten dat „miljoenen mensen terecht bezorgd zijn over TTIP” en dat het handelsverdrag „een gigantische verschuiving van de macht van burgers naar grote bedrijven” behelst. Uit de teksten zou „keer op keer” blijken dat het bedrijfsleven meepraat met de onderhandelaars, terwijl burgers en maatschappelijke organisaties buitenspel staan. Volgens Greenpeace dreigen belangrijke (preventieve) milieumaatregelen te worden geschrapt en zetten de EU-onderhandelaars de deur open voor de import van CO2-intensieve brandstoffen zoals olie uit teerzanden en hormoonverstorende stoffen.

3 Waar baseert Greenpeace dit op?

Hier wordt het meteen al ingewikkeld: de documenten schetsen de posities van de EU en de VS en daarmee staat de uitkomst van de onderhandelingen nog niet vast. Behalve dit terzijde wordt in de teksten ook niet specifiek gerefereerd aan milieu- of klimaatnormen. Greenpeace erkent dit ook. Sterker nog: het ontbreken hiervan is voor de milieu-organisatie het bewijs dat deze mogelijk op de lijst staan om te worden geschrapt. De conclusie dat bedrijven ‘meepraten’ is gebaseerd op enkele passages over handelstarieven (voor chemische producten, auto’s en elektrische apparaten) waarin de VS aangeven dat ze eerst moeten terugkoppelen met de desbetreffende industrieën.

4 Hoe reageert de Europese Commissie?

Eurocommissaris Cecilia Malmström (Handel) noemde de actie van Greenpeace maandag „een storm in een theekopje”. „Het verlagen van standaarden is simpelweg niet waar ik mee bezig ben.” Volgens Malmström zal geen enkel handelsverdrag, ook TTIP niet, leiden tot „lagere bescherming van consumenten, voedselveiligheid of het milieu”, eerder tot hogere standaarden. Ignacio García Bercero, de hoofdonderhandelaar namens de EU, benadrukte maandag dat Greenpeace maar een deel van de documenten in handen heeft, dat dit inderdaad niet de delen zijn met milieunormen en dat de milieuorganisatie „compleet verkeerde” conclusies trekt. Hij ontkende dat het bedrijfsleven een grote vinger in de pap heeft. Dat de Amerikanen hun industrie willen consulteren is hun zaak. „Wij doen dat niet”, aldus García Bercero. „Wij consulteren lidstaten.” De Commissie praat wel met adviesgroepen, waarin zowel bedrijven als maatschappelijke organisaties zijn vertegenwoordigd.

5 Waarom zijn deze teksten geheim?

Onderhandelen is moeilijk als iedereen over je schouder meekijkt. Mede daarom is in 2009 in het Verdrag van Lissabon besloten dat de Europese Commissie met één stem onderhandelt namens alle 28 lidstaten. Bovendien worden in onderhandelingen soms doelbewust harde standpunten ingenomen om elders in de onderhandelingen wisselgeld te scheppen. En zo geheim zijn deze teksten ook weer niet: EU-lidstaten krijgen ze geregeld toegestuurd en in de Europese Commissie, het Europees Parlement en in de lidstaten zijn speciale kamers waar beleidsmakers de teksten kunnen inzien.

6 Hoe transparant is de Commissie?

Behoorlijk transparant, al is veel van die openheid over TTIP er wel pas recentelijk gekomen, na groeiende publieke druk. Na elke onderhandelingsronde vindt er een persconferentie plaatst, steevast gevolgd door een ‘technische briefing’, off the record weliswaar, maar waarin specialisten van de Commissie wel vrij gedetailleerd uit de doeken doen hoe de vlag erbij hangt. De Greenpeace-onthulling bevestigt hoeveel de Commissie al vertelt, want er staan geen wereldschokkende dingen in. Greenpeace spreekt zelf van ‘TTIP-leaks’, in de geest van recente belastingschandalen als Lux-Leaks en de Panama Papers, maar dat is te veel eer. Wat de documenten wel interessant maakt, is dat ze licht werpen op de onderhandelingspositie van de Amerikanen, die hun kaarten doorgaans dicht tegen de borst houden en minder onder publieke druk staan om openheid te geven.

7 Wat vertellen de teksten dan?

Dat het spel – en dat is niet echt verrassend – hard wordt gespeeld en dat de EU en de VS op een flink aantal gebieden nauwelijks nader tot elkaar komen. Zo is de verlaging van tarieven voor Europese auto-onderdelen wat de Amerikanen betreft alleen mogelijk als er vooruitgang wordt geboekt bij het wegnemen van barrières voor Amerikaanse landbouwproducten. Ook lijken de VS te duiken als het gaat om de bescherming van Europese ‘wijnnamen’ (zoals Champagne) en het toelaten van Europese bedrijven op de markt voor publieke aanbestedingen. Over het toelaten van cosmetische producten zijn de meningsverschillen zelfs „onoverbrugbaar”, omdat de Amerikanen eisen dat de veiligheid daarvan wordt vastgesteld met dierproeven, en dat is voor de EU weer onacceptabel.

8 Heeft het lek gevolgen voor de onderhandelingen?

Volgens hoofdonderhandelaar García Bercero maken de Amerikanen nogal een punt van vertrouwelijkheid. Het lek is daarom „natuurlijk lastig”, aldus de Spanjaard. „Het is niet goed voor het vertrouwen bij de onderhandelingen.” Of het de EU-positie tijdens de gesprekken ondermijnt, wilde hij niet zeggen, maar zijn gezicht sprak boekdelen. Volgens García Bercero blijft de speciale leeskamer overigens wel gewoon open.