Aanhang Sadr verlamt Irak

Populistische geestelijke De bezetting van de Groene Zone in Bagdad kwam zondagavond voorlopig ten einde. De toekomst van premier Abadi wordt echter steeds onzekerder, en daarmee ook de invloed van de Verenigde Staten in Irak. IS kan van de chaos profiteren.

Foto's AP/Reuters/AFP

Aanhangers van de populistische geestelijke Muqtada al-Sadr hebben zondag hun bezetting van de Groene Zone (de internationale zone, waar onder meer de regering zetelt) in Bagdad beëindigd. Via luidsprekers werden ze opgeroepen het zwaarbewaakte en gebarricadeerde regeringscentrum te verlaten, zodat het leger de tienduizenden shi’itische pelgrims kan beschermen die naar de tombe van imam Moussa al-Kadhim lopen. Een woordvoerder van Sadr zei dat de protesten verdergaan als de herdenking later deze week is afgelopen.

Zo komt er een einde aan een tumultueus weekend dat begon met een toespraak van Sadr, telg uit een invloedrijke familie van geestelijken. Na de Amerikaanse invasie in 2003 groeide hij uit tot de leider van de shi’itische onderklasse. Zijn Leger van de Mahdi, een militie van paupers en straatvechters, ging voorop in de strijd tegen de bezetters. Later, tijdens de sektarische burgeroorlog (2006-’07), slachtte zijn militie duizenden sunnitische burgers af.

Inmiddels heeft Sadr zichzelf heruitgevonden als een hervormer en nationalist die juist een einde wil maken aan het sektarisme. Zijn aanhangers houden al maanden demonstraties en sit-ins bij de Groene Zone om de regering te dwingen het politieke systeem te hervormen dat heeft gezorgd voor wijdverbreide corruptie, en slechte overheidsdiensten.

Deze hervormingen worden geblokkeerd door de politieke elite, die hun patronagenetwerken willen behouden. Zaterdag kwam het opnieuw niet tot een stemming in het parlement over een regering van onafhankelijke technocraten omdat het quorum niet werd gehaald. Daarop haalde Sadr fel uit naar politici die de hervormingen tegenhouden. Hij riep niet met zoveel worden op tot een escalatie van de protesten, maar kort na zijn speech bestormden duizenden aanhangers de betonnen blast walls die om de Groene Zone staan opgesteld. Leger en politie grepen niet in.

Uitzinnige demonstranten dansten op tafels in de hal van het parlementsgebouw, zwaaiden met Iraakse vlaggen en scandeerden leuzen tegen de corrupte politieke klasse. Video’s op sociale media toonden een groep demonstranten die twee vluchtende parlementariërs omsingelden en sloegen. Andere betogers vielen konvooien van politici aan en blokkeerden de toegang tot regeringsgebouwen.

Aanhangers van Muqtadr al-Sadr bezetten afgelopen weekend de zogenoemde Groene Zone in Bagdad.

De bestorming van de Groene Zone vormt een ernstige escalatie van de politieke crisis die de Iraakse regering al weken verlamt. Premier Abadi lijkt nauwelijks nog grip te hebben op de situatie. Zondag gaf hij het leger bevel om demonstranten die de politie hadden aangevallen of schade hadden aangericht in de Groene Zone te arresteren. Maar daar werd geen gehoor aan gegeven – wellicht uit solidariteit of uit angst voor geweld.

Dreiging van geweld

De crisis reflecteert de enorme verdeeldheid tussen de shi’itische partijen en kan leiden tot gevechten tussen de vele shi’itische burgermilities die zijn gevormd na de veroveringstocht van IS in 2014 en de instorting van het leger. Deze milities zijn vaak verbonden aan politici en worden gefinancierd en bewapend door Iran.

De milities stuurden dit weekeinde versterkingen naar Bagdad, officieel om te helpen bij de beveiliging van pelgrims. Maar analisten vreesden voor een confrontatie met Sadrs aanhangers. Sadr had leden van zijn militie bij het parlement opgesteld, maar van een massale mobilisatie is geen sprake. Wel bestormden zijn aanhangers in het zuiden van Irak kantoren van de Dawa-partij van zijn grote rivaal oud-premier Nouri al-Maliki.

Het risico op geweld lijkt afgewend. De vreedzame terugtrekking van de demonstranten volgde op een bijeenkomst van premier Abadi met de president, de parlementsvoorzitter en de leiders van de grote politieke partijen die de bezetting zien als „chantage”. Abadi lag daarbij zwaar onder vuur.

Als Abadi de crisis niet overleeft, dan raken de VS in Irak hun belangrijkste bondgenoot kwijt in de strijd tegen Islamitische Staat (IS). Juist nu IS in het defensief is gedrongen en het Iraakse leger de aanval op de miljoenenstad Mosul heeft ingezet. De Amerikaanse vicepresident Joe Biden was vorige week in Bagdad voor crisisoverleg met Abadi. Een shi’itische machtsstrijd is het laatste wat de Amerikanen kunnen gebruiken.

„Men beseft dat de huidige regering geen stand houdt”, zei Doug Ollivant, een voormalige militaire planner in Irak die nu voor de New America Foundation werkt tegen The Washington Post. „Maar het is totaal onduidelijk hoe ze hieruit komen.”