Samsom vs. Asscher? De PvdA ziet een strijd wel zitten

Alle partijen hebben al een beoogd lijsttrekker – behalve de PvdA. Fractievoorzitter Samsom wil wel, maar aarzelt. Een interne verkiezingsstrijd tegen vicepremier Asscher komt dichterbij.

PvdA-partijleiderDiederik Samsom

Vicepremier Lodewijk Asscher overweegt serieus om zich kandidaat te stellen als PvdA-lijsttrekker. Ook als dat betekent dat hij het in een verkiezing onder de leden moet opnemen tegen de huidige leider, Diederik Samsom. Dat zeggen goed ingevoerde bronnen in de PvdA.

De ommezwaai heeft zich in relatieve stilte voltrokken. De afgelopen jaren zei Asscher, gevraagd naar zijn politieke toekomst, dat hij een partijleiderschap niet ambieerde of dat hij Samsom steunde. Nu sluit hij een gooi naar het leiderschap niet uit.

Bij alle politieke partijen is de lijsttrekker bekend voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart volgend jaar, of krijgen de zittende leiders geen serieuze uitdagers. Alleen bij de PvdA is het nog ongewis. De sociaal-democraten, die dit weekend met een groot festival in Utrecht hun 70-jarig bestaan vieren, kiezen pas dit najaar hun lijsttrekker. En de kans lijkt reëel dat die verkiezing uitloopt op een strijd tussen de vicepremier en de fractievoorzitter.

Dramatische peilingen

Samsom heeft een aantal keer publiekelijk gezegd dat hij opnieuw lijsttrekker wil worden – deze week nog in het televisieprogramma De tafel van Tijs. Hij voegt daar telkens aan toe dat hij het definitieve besluit pas na de zomer neemt. „En je weet nooit wat er in de tussentijd gebeurt.”

Maar PvdA’ers die Samsom goed kennen, achten de kans klein dat hij van gedachten verandert. Ondanks de dramatische peilingen en de vele kritiek, zeggen ze, denkt hij nog steeds de beste lijsttrekker te kunnen zijn. „En als Diederik denkt dat hij het kan, dat doet hij het”, aldus een ingewijde.

Er is ook nog een andere reden. Samsom wil heel graag dat er een interne lijsttrekkersverkiezing komt. Zo’n strijd deed de partij in het verleden goed. PvdA-leiders die ‘gekroond’ werden, zoals Ad Melkert en Job Cohen, stelden teleur. Werden ze gekozen door de leden, zoals Wouter Bos in 2002 en Samsom zelf, vier jaar geleden, dan was dat een opmaat naar een prachtige uitslag bij Kamerverkiezingen.

Zo’n interne verkiezing, beseft de PvdA-top, is nu noodzakelijker dan ooit: het is misschien wel de enige kans is om een grote nederlaag in maart af te wenden. Het zou leiden tot positieve aandacht in de media, hernieuwde energie bij de achterban en een leider die zijn verhaal heeft kunnen testen. „Asscher tegen Samsom is een prachtig affiche”, zegt een ingewijde. „Daar zouden de omroepen wel raad mee weten.”

Geen deal meer in de top

Asscher heeft altijd gezegd dat hij er niet op uit is om PvdA-leider te worden. Hij wil graag gezien worden als een „dienend leider” – het was op verzoek van Samsom dat hij als wethouder in Amsterdam de overstap maakte naar Den Haag. Bovendien was er de afgelopen jaren een onuitgesproken deal in de PvdA-top: als de belegerde Samsom zich opnieuw kandideerde, zou de rest hem niet uitdagen.

Dat is nu veranderd. Met de verkiezingen in zicht blijven de peilingen voor de PvdA onveranderd laag. En intern heeft Samsom laten weten: ik neem het niemand kwalijk die mij uitdaagt. Dus zei Asscher in het tv-programma Buitenhof enkele weken geleden voor het eerst dat voor hem „alle opties open liggen”. In zijn omgeving voegen ze daaraan toe dat hij „zijn eigen beslissing” wil nemen. Anders gezegd: Asscher laat zijn kandidatuur niet afhangen van Samsom.

Er zijn meer aanwijzingen dat Asscher een kandidatuur serieus overweegt. Hij voerde verkennende gesprekken met politieke vrienden in Amsterdam. En sinds enkele maanden is hij buitengewoon actief op zijn Facebook-pagina. Zijn posts gaan lang niet alleen over wat hij doet als minister van Sociale Zaken: hij schrijft ook over Johan Cruyff, salafisme en het ‘Marokkanenprobleem’. De onderwerpen bedenkt hij samen met het hechte team van politiek assistenten dat hem sinds zijn komst naar Den Haag omringt.

Aboutaleb buiten de deur houden

Aan zijn geschiktheid als lijsttrekker twijfelt Asscher niet, weten betrokkenen. Als PvdA-voorman in Amsterdam heeft hij laten zien goed campagne te kunnen voeren en hij kent de Haagse dossiers inmiddels goed. Wel een belangrijke hobbel is zijn gezin: Asscher heeft drie jonge kinderen en een vrouw met een eigen carrière. Ook ziet hij niet bepaald uit naar de verplichtingen van het PvdA-leiderschap: in kleine kring is bekend dat Asscher geen liefhebber is van partijbijeenkomsten.

Dit weekend, tijdens de PvdA-verjaardagsmanifestatie, is hij met zijn gezin op vakantie.

Er gaan meer namen rond voor het lijsttrekkerschap: eurocommissaris Timmermans en de burgemeesters Van der Laan (Amsterdam) en Aboutaleb (Rotterdam). Met name de laatste staat bekend als ambitieus. Toch is de verwachting in de PvdA dat Aboutaleb, niet bij iedereen in de partij even geliefd vanwege zijn gewichtige houding, zich alleen zal kandideren als Samsom stopt. Een duel Samsom-Asscher is „ook een manier om Aboutaleb buiten de deur te houden”, zegt een ingewijde.

Samsom en Asscher wilden geen commentaar geven op dit artikel. Ze verwijzen naar wat ze hebben gezegd in eerdere media-optredens.